Anlamı
bir şeyi çok alma veya verme alışkanlığında olmak.
Detaylı Açıklama
Eli aza varmamak, bir şeyi çok alma ya da çok verme alışkanlığında olmak anlamındadır. Görüntü elin hareketinden gelir: kişinin eli az almaya ya da az vermeye gitmez. Tanım iki yönü ya da ile ayırır: kişi çok almaya da, çok vermeye de alışkın olabilir; ikisinin aynı kişide bulunması gerekmez. Bu yüzden kalıp bir cömertliği de, bir savurganlığı da anlatabilir. Kişi bir ikramda, bir bağışta, bir alışverişte ya da bir yemek dağıtımında bu alışkanlığını gösterebilir. Tanımdaki alışkanlık sözü, bunun bir kerelik değil, süregelen bir davranış olduğunu anlatır. Kalıp bir evin ikram geleneğini anlatırken de kullanılabilir: annemin eli aza varmaz. Varmak fiili burada ulaşmayı, yönelmeyi anlatır; el, aza doğru hiç yönelmez. Kalıp olumsuz biçimiyle bir bolluğu anlatır.
Örnek Cümleler
- Annemin eli aza varmazdı; iki kişilik yemek için bile koca bir tencere dolma sarardı.
- Pazara her çıktığında eli aza varmayan Hüseyin Bey, eve kasa kasa meyve taşıyordu.
- Eli aza varmayan dede, bayramda her torununa cömert bir harçlık verdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cebine gitmeyen el, cimriliği anlatır; el cebe uzanmaz, para çıkmaz. Eli aza varmamak ise almada ya da vermede ölçünün büyük tutulmasını anlatır. İki kalıp da elin hareketiyle bir tutumu anlatır: biri esirgemeyi, öteki bolluğu.
Bu atasözü, kazandığını ölçüsüzce harcayan ve ilerisi için bir şey artırmayan kişinin kazançsız kaldığında acıklı bir duruma düştüğünü söyler. Eli aza varmayan kişi de çok harcayabilir. Atasözü bu bolluğun ileride doğurabileceği sıkıntıyı hatırlatır.
Tanım yalnız bir alışkanlığı bildirir: çok almak ya da çok vermek. Konuşanın tutumu bağlama göre değişir. Bir ikramın bolluğunu anlatırken övgü, bir harcamanın ölçüsüzlüğünü anlatırken sitem taşıyabilir.