Anlamı
armağansız gelen kişiye yüz verilmez, armağanla gelen kişi ise güler yüzle ve saygı ile karşılanır.
Detaylı Açıklama
Eli boşa ‘ağa uyur’ derler; eli doluya ‘ağa buyur’ derler atasözü, armağansız gelen kişiye pek yüz verilmediğini, eli dolu gelenin ise güler yüz ve saygıyla karşılandığını anlatır. Atasözü insan ilişkilerindeki çıkar gölgesini ve görgü ile menfaatin iç içe geçebildiği alanları açıkça gösterir. Burada ağa sözü güç ve saygınlık konumunu temsil ederken, asıl belirleyici olan gelen kişinin ne getirdiğidir. Söz, insanların her zaman eşit mesafede ve temiz niyetle davranmadığını sert biçimde hatırlatır. Bu yüzden toplumsal ilişkilerde menfaatin nasıl çalıştığını göstermesi bakımından hâlâ canlıdır. Kısacası bu söz, toplumda ilgi ve saygının bazen kişiden çok getirdiği şey üzerinden şekillenebildiğini anlatan gerçekçi bir atasözüdür.
Örnek Cümleler
- Boş gidene kimse dönüp bakmadı, eli boşa ağa uyur derler; eli doluya ağa buyur derler.
- Bayramda hediyeyle gidene ilgi artınca eli boşa ağa uyur derler; eli doluya ağa buyur derler denildi.
- İkramla geleni baş köşeye aldılar; eli boşa ağa uyur derler; eli doluya ağa buyur derler işte.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İlgiyi ve saygıyı kişinin özüyle değil getirdiği şeyle ölçen yaklaşımı eleştirir. Böylece menfaatin ilişkileri nasıl şekillendirdiğini görünür kılar açıkça ve sözü sertleştirir daha da fazla.
Misafirlik en belirgin alandır ama daha geniştir. Hediye, çıkar, aracılık ve menfaatin etkili olduğu pek çok sosyal durumda rahatça kullanılabilir bugün ve anlamını korur bütünüyle.
Çünkü insanların her zaman eşit ve saf niyetle davranmadığını söyler. Kimi zaman ilgi, doğrudan kişiye değil onun getirdiği faydaya yönelir belirgin biçimde ve bunu açık eder.