Anlamı
armağansız gelen kişiye yüz verilmez, armağanla gelen kişi ise güler yüzle ve saygı ile karşılanır.
Detaylı Açıklama
Eli boşa ağa uyur derler; eli doluya ağa buyur derler atasözüne göre armağansız gelen kişiye yüz verilmez, armağanla gelen ise güler yüzle ve saygıyla karşılanır. Söz iki öbeği karşı karşıya koyar ve bir kapıda geçen iki sahneyi anlatır. Eli boş gelene ağanın uyuduğu söylenir, yani kapı açılmaz; eli dolu gelene ise ağa buyur denir, yani içeri buyur edilir. Karşılamayı gelen kişinin kendisi değil, elinde getirdiği belirler. Atasözü armağana göre değişen bir ilgiyi anlatır; konuşan bunu bir eleştiri ya da acı bir gözlem olarak söyleyebilir. Ağa burada bir büyüğü, bir yöneticiyi, bir güçlüyü düşündürür. Söz bir devlet kapısında, bir zenginin evinde ya da bir iş yerinde yaşanan bir ayrımı anlatabilir.
Örnek Cümleler
- Hediyesiz gidince kapıdan çevrilen esnaf, ertesi gün sepetle gidince hemen içeri alındı; eli boşa ağa uyur derler, eli doluya ağa buyur derler.
- Müdür hediyesiz gelen köylüyü bekletip hediyeli gelen tüccarı hemen kabul etti; eli boşa ağa uyur derler, eli doluya ağa buyur derler.
- Oyuncaklarla gelen amcayı çocuklar kapıda karşıladı, eli boş gelen dayıya ise kimse koşmadı; eli boşa ağa uyur derler, eli doluya ağa buyur derler.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Bu atasözü, bize bir şey verene karşı gönlümüzde sevgi uyandığını söyler. İki söz de armağanın karşı tarafta bir yakınlık doğurduğunu anlatır. Ayrım tondadır: biri sevgiyi doğal bir karşılık sayar, öteki ilginin armağana göre değiştiğini acı bir dille söyler.
Buyur etmenin ilk anlamı, buyurun diyerek konuğu saygı ile içeri almaktır. Atasözünün ikinci öbeğindeki ağa buyur sözü de böyle bir karşılamayı düşündürür. Deyim saygılı karşılamanın kendisini, atasözü bu karşılamanın armağana bağlandığını anlatır.
Bu atasözü, çıkar ya da karşılık gösterilmeden bir kimsenin bir yere bağlanmayacağını söyler. İki söz de ilginin bir karşılıkla kazanıldığını anlatır. Biri boş torbayla, öteki boş elle bu gerçeği görüntüye döker.