Anlamı
bir şeyi kavramak, tutmak istemek.
Detaylı Açıklama
Eli gitmek, bir şeyi kavramak, tutmak istemek anlamındadır. Görüntü elin bir şeye yönelmesinden gelir; anlamca ise kalıp kişinin içindeki bir arzuyu, bir şeyi kavrayıp eline alma dileğini dile getirir. Tanım bir isteği anlatır; tutma işinin gerçekleşip gerçekleşmediğini söylemez. Neye el gittiği -e ekiyle söylenir: eli tabağa gitti, eli telefona gitti. Kalıp bir alışkanlığı, bir iştahı, bir korkuyu ya da bir öfkeyi anlatabilir: korkudan eli silahına gitti. Kişi kimi zaman bu isteği durdurur: eli tatlıya gitti ama kendini tuttu. Kalıp bir isteği el görüntüsüyle anlatır; isteğin bir harekete dönüşüp dönüşmediğini, kişinin kendini tutup tutmadığını bağlam gösterir. Özne el sözüdür; isteği duyan kişi iyelikle belirtilir. Tanım isteğin sebebini söylemez.
Örnek Cümleler
- Diyet yaptığı hâlde masadaki baklavayı görünce Elif'in eli tabağa gitti, ama son anda vazgeçti.
- Arkasında bir çıtırtı duyan bekçinin eli fenerine gitti; karanlıkta yalnızca bir kedi vardı.
- Toplantının ortasında telefon titreyince yaşlı müdürün eli istemsizce cebine gitti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İçi gitmenin ikinci anlamı, bir şeyi yapmayı ya da elde etmeyi çok istemektir. Kalıp da bir arzuyu dile getirir. Ayrım görüntüdedir: biri isteği içle, öteki elle anlatır; içi gitmenin tanımı isteğin çokluğunu da belirtir.
El uzatmanın birinci anlamı, birinden bir hakkı almaya kalkışmaktır; ikinci anlamı yardım etmektir. Eli gitmek ise yalnız bir şeyi tutma isteğini anlatır; bir hak alma ya da yardım anlamı taşımaz. Biri bir girişimi, öteki bir isteği adlandırır.
Atasözüne göre kişi görmediği şeyi istemez; görüp beğendiği şeye karşı istek duyar. Eli bir şeye giden kişi de onu görmüş ve beğenmiş olabilir. Atasözü isteğin gözden doğduğunu, kalıp isteğin ele yansıdığını anlatır.