Anlamı
çok cahil olmak:
'Bir şişe görürsün, üstünde 'ilaç' yazar. Benim gibi elifi mertek sanan takımdansan şurup sanır içersin, zehirlenir ölürsün.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Elifi mertek sanmak, çok cahil olmak anlamındadır. Elif, Arap abecesinin ilk harfidir ve düz bir çizgiyle yazılır; mertek ise yapılarda kullanılan uzun bir ağaçtır. Kalıp, harfi tanımayan birinin onu bir kalasa benzetecek kadar bilgisiz olduğunu söyler. Görüntü bir abartıyla kurulur: yazının en basit işareti bile ona yabancıdır. Tanımdaki çok sözü, cehaletin derecesini belirtir. Kalıp bir kişiyi küçümsemek, bir yetersizliği eleştirmek ya da konuşanın kendi eksiğini alçakgönüllülükle itiraf etmek için kullanılabilir: ben elifi mertek sanan biriyim. Sıfat-fiil biçimiyle bir kişiyi niteleyebilir: elifi mertek sanan takım. Kalıp okuma yazma bilmemeyi de, genel bir bilgisizliği de anlatabilir. Söz eski yazıya dayandığı için eski bir dönemin sesini taşır.
Örnek Cümleler
- Elifi mertek sanan adam, belgeyi okumadan imzaladığı için tarlasını tefeciye kaptırdı.
- Kendisi elifi mertek sanan dede, torunları okusun diye en verimli tarlasını sattı.
- Elifi mertek sanan bu adamın kasabanın okul kurulunda söz sahibi olması herkesi şaşırttı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümlede konuşan, üstünde ilaç yazan bir şişeyi okuyamayan birinin onu şurup sanıp içeceğini ve zehirleneceğini söyler. Kalıp burada okuma bilmemenin hayati bir tehlikeye dönüşebileceğini gösterir. Konuşan kendini de bu takımdan sayar.
Cim karnında bir noktanın ilk anlamı, hiçbir bilgisi olmayan, cahil kişidir. İkisi de bilgisizliği eski yazının harfleriyle anlatır: biri elifi, öteki cim harfini anar. Cim deyiminin ayrıca acemi, toy anlamı da vardır.
Atasözüne göre bilgili kimselerin bulunmadığı yerde cahil kişi bilgiçlik taslar. Elifi mertek sanan kişi de bilgisizdir, ama kalıp onun böbürlendiğini söylemez. Atasözü cahilin tutumunu, kalıp bilgisizliğin derecesini anlatır.