Anlamı
çok cahil olmak:
'Bir şişe görürsün, üstünde 'ilaç' yazar. Benim gibi elifi mertek sanan takımdansan şurup sanır içersin, zehirlenir ölürsün.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Elifi mertek sanmak sözü, çok cahil olmak, en basit şeyi bile ayırt edemeyecek kadar bilgisiz görünmek anlamında kullanılır. Elif ince ve düz bir harftir; mertek ise kalın bir direği çağrıştırır. Bu karşıtlık üzerinden kurulan söz, kişinin temel bir farkı bile göremeyecek durumda oluşunu alaylı bir biçimde anlatır. Bu yüzden sözde sadece bilgisizlik değil, biraz küçümseme ve istihza da bulunur. Atasözü, cehaleti sıradan bir eksiklik gibi değil, göz önündeki farkı bile seçemeyecek kadar ağır bir körlük gibi gösterir. Bu yüzden tonu oldukça serttir. Kısacası elifi mertek sanmak, en açık bilgi karşısında bile büyük yanılgı gösteren koyu cehaleti anlatan sert bir sözdür.
Örnek Cümleler
- Daha dosyanın başlığını okuyamıyor, elifi mertek sanıyor dedi öğretmen.
- Adam o kadar bilgisizdi ki elifi mertek sanıyordu, mahallede herkes bilirdi.
- Her duyduğuna inanması, elifi mertek sanan biri gibi bir saflık taşıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü bilgisizliği basit bir eksik değil, göz göre göre yapılan büyük bir yanılgı gibi sunar. Bu da alay ve sert eleştiri tonunu artırır ciddi biçimde.
Biri ince ve yalın, öteki kalın ve kaba bir görüntü verir. Aradaki farkın büyüklüğü, cehaletin derecesini daha çarpıcı göstermeye yarar açıkça burada dinleyene hemen o anda.
Kişiyi küçük düşürücü olduğu için doğrudan yüzüne karşı kullanıldığında kırıcı olabilir. Daha çok eleştirel ve alaylı anlatımlarda yer bulur doğal olarak daha çok sertleşerek kullanılır.