Anlamı
bir şeyden mahrum etmek:
'Özgürlüklerini ellerinden alıp birer araç hâline getiriyor onları.' -A. Erhat.
Detaylı Açıklama
Elinden almak, bir şeyden mahrum etmek anlamındadır. Kalıbın düz anlamı, birinin tuttuğu şeyi alıp götürmektir; mecaz anlamda alınan şey bir hak, bir imkân, bir özgürlük ya da bir mutluluk olabilir. Alan bir kişi, bir kurum, bir karar ya da bir hastalık olabilir. Kimden alındığı iyelik ekiyle söylenir: hakkını elinden aldılar. Alınan şey -ı ekiyle gelir. Kalıp bir haksızlığı, bir kaybı ya da bir cezayı anlatırken kullanılabilir. Bir sitem, bir öfke ya da bir acı taşıyabilir. Mahrum etmek sözü, kişinin önceden sahip olduğu bir şeyden yoksun bırakıldığını düşündürür. Kalıp bir mahkeme kararını, bir yönetmeliği, bir savaşın yıkımını ya da bir ağır hastalığın etkisini anlatırken geçebilir.
Örnek Cümleler
- Mahkemenin kararı, babanın çocuklarını hafta sonları görme hakkını elinden aldı.
- Geçirdiği felç, genç ressamın en sevdiği uğraşı, resim yapmayı elinden aldı.
- Yeni yönetmelik, küçük esnafın yıllardır kaldırımda kurduğu tezgâhı elinden aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Özgürlüklerini ellerinden alıp birer araç hâline getiriyor onları. Alınan şey özgürlüktür; kalıp çoğul iyelikle, ellerinden biçiminde kullanılır. Özgürlükten yoksun kalanlar bir başkasının amacına hizmet eden araçlara dönüşür.
Dımdızlak ortalıkta bırakmak, her türlü varlıktan, olanaktan mahrum kılmaktır. Elinden almak ise tek bir şeyden yoksun bırakmayı anlatabilir: bir hak, bir uğraş, bir tezgâh. Biri bütün varlığın yitirilişini, öteki belli bir kaybı öne çıkarır.
Elden almak, bir malı pazara çıkarılmadan sahibinden doğrudan satın almak ya da bir şeyi yüz yüze görüşerek almaktır; iki anlamda da şey aracısız alınır. Elinden almak ise bir yoksun bırakmadır. Ses bakımından yakın olsalar da ikisi ayrı işlerdir: birinde kişi bir şeyi edinir, ötekinde bir şeyini yitirir.