Anlamı
gerekli önlemi zamanında almak:
'Aman elinizi çabuk tutun, yılanın başı küçükken ezilmeli.' -Y. Kemal.
Detaylı Açıklama
Elini çabuk tutmak, gerekli önlemi zamanında almak anlamındadır. Tanımın iki ögesi vardır: bir önlem ve onun zamanı. Kalıp, bir tehlike ya da bir sorun büyümeden harekete geçmeyi anlatır; geç kalınırsa önlem işe yaramayabilir. Çabuk sözü bu zamanlamanın önemini vurgular. Kalıp bir uyarı ya da bir öğüt içinde, emir kipiyle de kullanılır: elini çabuk tut. Bir salgın, bir yangın, bir sel, bir borç ya da bir anlaşmazlık karşısında söylenebilir. Önlemi alan bir aile, bir belediye, bir şirket ya da tek başına biri olabilir. Övgü içinde de geçebilir: muhtar elini çabuk tuttu da köy kurtuldu. Kalıp önlemin kendisinden çok alınış zamanını öne çıkarır; geç alınan bir önlem bu kalıba uymaz. Kalıbın karşıtı, iş işten geçtikten sonra davranmaktır.
Örnek Cümleler
- Çatıdaki küçük sızıntıyı gören ev sahibi elini çabuk tuttu, kar yağmadan ustayı çağırdı.
- Hayvan hastalığı haberini alan köy muhtarı elini çabuk tutup bütün sürüyü aşılattı.
- Derenin taşacağını sezen belediye elini çabuk tuttu, kıyıdaki evleri daha akşamdan boşalttı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Aman elinizi çabuk tutun, yılanın başı küçükken ezilmeli. Kalıp emir biçiminde bir uyarıdır. Gerekçe ardından gelir: tehlike küçükken önlenmelidir, büyüyünce iş zorlaşır. Aman sözü uyarının telaşını gösterir.
Bu deyim, iş işten geçtikten sonra önlem almaya kalkışmayı anlatır; önlem vardır, ama geç kalmıştır. Elini çabuk tutan ise zarar gelmeden davranır. Biri gecikmenin, öteki zamanında davranmanın sonucunu gösterir.
Atasözüne göre her iş zamanında ve uygun durumda yapılır. Demir soğumadan dövülmezse biçim almaz. Elini çabuk tutmak da işin tam vaktini kaçırmamayı anlatır; atasözü bu düşünceyi demircinin işinden bir görüntüyle verir.