Atasözü

Elmayı Çayıra, Armudu Bayıra Ne Demek?

Anlamı

elma fidanını düz ve sulak yere, armut fidanını bayıra, su tutmayan yere dikmelidir.

Detaylı Açıklama

Elmayı çayıra, armudu bayıra atasözü, elma fidanını düz ve sulak yere, armut fidanını bayıra, su tutmayan yere dikmelidir der. Çayır, otlu ve nemli düzlüktür; bayır ise eğimli, suyun akıp gittiği yamaçtır. Söz iki kısa öbekten kurulur ve bir kafiyeyle akılda kalır: çayıra ile bayıra. Fiil söylenmez; dikmek eylemi bağlamdan anlaşılır. Atasözü bir çiftçinin, bir bahçıvanın ya da fidan diken bir köylünün işini anlatır. Tanım sözü bahçecilikle sınırlar; okur yine de her şeyin kendine uygun yere konması gerektiğini sezebilir. Bir bahçe kurulurken, bir fidanlıktan alışveriş yapılırken ya da bir köy büyüğünün öğüdünde geçebilir. Söz kuşaktan kuşağa aktarılan bir toprak bilgisinin özlü biçimidir.

Örnek Cümleler

  1. Yeni bahçesini kuran emekli öğretmen, fidanları dikmeden önce köydeki yaşlılara danıştı; elmayı çayıra, armudu bayıra.
  2. Armut fidanlarını derenin kenarına diken genç çiftçinin ağaçları birkaç yılda kurudu; elmayı çayıra, armudu bayıra.
  3. Dedem, yamaçtaki tarlaya armut, aşağıdaki sulak düzlüğe elma dikti; elmayı çayıra, armudu bayıra.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

O söz de elma ile armudu yan yana anar, ama ilgisi sofradadır: biri soyulur, öteki ölçülü yenir. Elmayı çayıra ise aynı iki meyveyi bahçede, dikim sırasında ayırır. İki öğüt aynı ikiliye farklı yerlerde farklı bakım ister.

Atasözüne göre bir kimse önce yakınlarına yararlı olur; olgun armut dalının hemen altına düşer. Bu söz armudu bir mecazla kullanır. Elmayı çayıra atasözünde ise armut düz anlamıyla, bayıra dikilecek bir fidan olarak geçer.

Fidan gibi, ince ve uzun boyu niteleyen bir benzetmedir; genç bir ağacın biçiminden doğar. Atasözünün tanımında ise fidan bir benzetme değil, toprağa dikilecek gerçek bir ağaçtır; atasözünün kendisi yalnız elma ile armudu anar. Fidan sözcüğü birinde insanı niteler, ötekinde bahçe işini anlatır.