Anlamı
kanuna göre aylık bağlayarak bir görevliyi görevinden ayırmak:
'Size bir fenalık edebilir, sizi işinizden attırır, vekâlet emrine alır, vakitsiz emekliye çıkartabilir.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
Emekliye ayırmak, kanuna göre aylık bağlayarak bir görevliyi görevinden ayırmak anlamındadır. Sözlük ayırmak yerine çıkarmak ve çıkartmak fiillerini de anar. Kalıbın öznesi görevliyi ayıran makam, kurum ya da yöneticidir; görevli ise nesne olarak anılır: memuru emekliye ayırdılar. Tanımın iki ögesi vardır: kanuna uygunluk ve aylık bağlanması. Görevli işinden uzaklaştırılır, ama geçimi bir aylıkla sürer. Kalıp bir yaş sınırının dolmasını, ağır bir hastalığı, bir kadro değişikliğini ya da bir yönetim kararını anlatabilir. Vakitsiz sözüyle birlikte geldiğinde bir haksızlığı, bir cezalandırmayı düşündürebilir. Kalıp resmî bir dilin, bir gazete haberinin ya da bir devlet dairesindeki dedikodunun içinde geçebilir. Ayrılan kişinin isteği kalıpta belirtilmez.
Örnek Cümleler
- Bakanlık, yaş sınırını dolduran yirmi öğretmeni eylül ayında emekliye ayırdı.
- Yeni yönetim, kendisine karşı çıkan deneyimli müdürü vakitsiz emekliye ayırdı.
- Kurum, ağır sağlık raporu alan gece bekçisini aylık bağlayarak emekliye çıkardı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Size bir fenalık edebilir, sizi işinizden attırır, vekâlet emrine alır, vakitsiz emekliye çıkartabilir. Kalıp burada bir fenalık yolu olarak sıralanır. Vakitsiz sözü, ayırmanın zamanı gelmeden yapılabileceğini gösterir.
Emekliye ayrılmak, emekli olmaktır; öznesi görevlinin kendisidir. Emekliye ayırmakta ise özne görevliyi ayıran makamdır. Biri kişinin yaşadığı değişikliği, öteki bu değişikliği başlatan resmî kararı ve onu veren makamı anlatır.
Sözlük emekliye sevk etmeyi emekliye ayırmak diye açıklar; iki kalıp aynı resmî işlemi anlatır. Sevk sözü işlemin bir yazışmayla, bir buyrukla yürüdüğünü daha belirgin kılar. Günlük dilde ayırmak, resmî yazışmada sevk etmek de görülür.