Deyim

Erketecilik Etmek Ne Demek?

Anlamı

gözetlemek:
'Hırsızlara erketecilik ettiğini anladı.' -Ö. Seyfettin.

Detaylı Açıklama

Erketecilik etmek, gözetlemek anlamındadır. Erkete, argoda bir iş yapılırken çevreyi kollayan, tehlike gelince haber veren gözcüye denir; erketecilik bu gözcülüğün adıdır. Kalıp bu yüzden sıradan bir bakmayı değil, birinin hesabına yapılan gizli bir kollamayı düşündürür. Erketecilik eden kişi işin kendisine katılmaz, ama onun güvenle yürümesini sağlar; gelen giden olunca bir işaretle haber verir. Kalıp bir suç ortaklığını, bir kaçakçılığı, gizli bir buluşmayı ya da bir çocuk yaramazlığını anlatabilir. Tanım tek bir sözcükle verilir; kalıbın çağrıştırdığı gizlilik ise erkete sözcüğünün anlamında yatar. Bir sürpriz hazırlığında ya da bir oyunda şaka yollu da kullanılabilir. Konuşan, gözcünün de işin bir parçası olduğunu ima edebilir.

Örnek Cümleler

  1. Arkadaşları bahçeden erik toplarken küçük Can duvarın başında erketecilik ediyordu.
  2. Kaçak sigarayı kamyona yükleyen adamlara köşedeki bir genç erketecilik ediyordu; polisi görünce ıslık çaldı.
  3. Öğretmenler odasındaki doğum günü sürprizini hazırlarken Elif koridorda erketecilik etti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: Hırsızlara erketecilik ettiğini anladı. Gözetleme hırsızlar hesabına yapılır; kişi onların işini kollayan gözcüdür. Anladı fiilinin öznesi cümlede adıyla geçmez; durumu kimin fark ettiği bu tek cümleden çıkmaz.

Erketelik yapmak da gözetlemek anlamındadır; ikisinde de erkete sözcüğü bulunur. Ayrım yalnız kuruluştadır: biri -lik, öteki -cilik ekiyle kurulur; birinde yapmak, ötekinde etmek fiili kullanılır. Anlamları arasında bir fark yoktur.

Atasözüne göre kirli işler yaparak çıkar sağlayan kişi, buna elverişli durum sona erince sersemleşir, hiçbir iş yapamaz. Atasözü bu elverişli durumu tan yeri görüntüsüyle verir. Erketecilik eden gözcü de bir işin elverişli koşullarını kollar; bu koşulun gece olması gerekmez.