Anlamı
hazır ol durumunu almak:
'Kaldırımın önünde esas vaziyete geçip kasketini çıkardı.' -O. Kemal.
Detaylı Açıklama
Esas vaziyete geçmek, hazır ol durumunu almak anlamındadır. Esas vaziyet, askerlikte kişinin topukları bitişik, kolları yanda, gövdesi dimdik durduğu duruştur; hazır ol da bu duruşun komutudur. Geçmek fiili bir duruştan ötekine geçişi anlatır: kişi hangi duruştaysa ondan bu dik duruşa geçer. Kalıp bir komutanın, bir öğretmenin ya da bir büyüğün karşısında gösterilen saygıyı ve hazır bekleyişi anlatabilir. Askerlik dışındaki durumlarda da kullanılabilir: bir memurun müdürünün karşısında, bir çocuğun babasının önünde esas vaziyete geçmesi gibi. Bu kullanımda kalıp bir saygıyı, kimi zaman da bir çekingenliği ya da bir alayı taşır. Kalıp bir anı, bir askerlik hikâyesi ya da bir öykü sahnesinde geçebilir.
Örnek Cümleler
- Komutan koğuşa girince bütün erler yataklarının başında esas vaziyete geçti.
- Müdürün odasına çağrılan yeni memur, kapıdan girer girmez esas vaziyete geçti.
- Dedesinin sert sesini duyan küçük Emre, gülerek koridorda esas vaziyete geçip selam verdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Kaldırımın önünde esas vaziyete geçip kasketini çıkardı. Kişi önce dimdik durur, ardından kasketini çıkarır. Kasketin çıkarılması saygı bildiren bir hareket olarak okunabilir; kalıp bu saygıyı önce bir beden duruşuyla gösterir.
Selam durmak, bir büyüğe, bir üste ya da saygı duyulan bir şeye ayakta selam vermektir. Esas vaziyete geçmek bu selamdan önceki duruşu anlatır: kişi önce dimdik durur, sonra selam verebilir. Biri bir duruşu, öteki o duruşla yapılan saygı hareketini adlandırır.
Atasözüne göre toplum içinde hiç kimse başına buyruk değildir; başta bulunan her kişinin de bir üstü vardır. Esas vaziyete geçen kişi bir üstünün karşısında da olabilir, bir törende ya da bir sırada da. Atasözü bu sıralamayı genel bir düzen olarak anlatır; kalıp ise sıralamanın bedendeki karşılığını gösterir.