Anlamı
aslına bakarsan.
Detaylı Açıklama
Esasına bakarsan, aslına bakarsan anlamında kullanılan bir sözdür. Esas, bir şeyin aslı, özüdür; bakmak ise burada incelemek, göz önüne almak demektir. Söz bir cümlenin başında ya da ortasında yer alır ve ardından gelen bilginin işin gerçek yüzünü gösterdiğini haber verir: esasına bakarsan suç ikimizde de. Konuşan, görünüşle gerçek arasında bir fark olduğunu sezdirir; dinleyene işin derinine bakmasını önerir gibidir. Söz bir düzeltme, bir itiraf ya da bir açıklama taşıyabilir. Bakarsan kuruluşu dinleyene seslenir; ancak bu seslenişte gerçek bir koşul yoktur, söz yalnız bir geçiş işlevi görür. Bir tartışmada, bir anı anlatısında ya da bir itirafta duyulabilir ve gündelik konuşmaya yakışır.
Örnek Cümleler
- Herkes şirketin batışını ekonomiye bağlıyordu; esasına bakarsan yönetim yıllardır yanlış kararlar alıyordu.
- Kardeşini suçlayan Ayşe sonunda itiraf etti: esasına bakarsan vazoyu ikisi birlikte kırmışlardı.
- Gezi pahalı görünüyordu, ama esasına bakarsan otel ve yemek dâhil hesaplanınca evde kalmaktan ucuza geliyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aslına bakarsan, doğruyu, gerçeği ararsan anlamında kullanılan bir sözdür; esasına bakarsanın tanımı da doğrudan bu sözdür. İki söyleyiş aynı işi görür; yalnız asıl yerine onun eş anlamlısı esas sözcüğü geçer. Sözcük değişse de konuşanın gerçeğe çağrısı aynı kalır.
Esası olmamak, gerçek olmamak, yalan olmaktır; burada esas, bir iddianın dayandığı gerçektir. Esasına bakarsan sözünde de esas, işin gerçek yüzüdür. Biri bir iddianın gerçekten yoksun olduğunu bildirir, öteki gerçeği ortaya koymaya hazırlanır.
Atasözüne göre gerçek neyse aynen belirtilmelidir. Esasına bakarsan diyen kişi de ardından gerçeği söylemeye hazırlanır. Atasözü dürüstlüğü bir ilke olarak koyar; söz ise konuşmanın tam o ilkeye döndüğü noktayı işaretler.