Anlamı
üzerine çok düşülen şeyler genellikle kazaya veya zarara uğrar.
Detaylı Açıklama
Esirgenen göze çöp batar atasözü, üzerine çok düşülen şeylerin kazaya ya da zarara uğramaya yatkın olduğunu söyler. Esirgenen yerine sakınan da denir. Esirgemek burada korumak, sakınmak demektir. Görüntü gündelik bir deneyimden gelir: kişi gözünü korumaya çalışırken bile bir çöp ona batabilir. Atasözü bir şaşkınlığı ve bir ironiyi dile getirir: en çok korunan şey, beklenmedik biçimde zarar görebilir. Bir annenin üstüne titrediği çocuğun düşüp yaralanması, özenle saklanan bir eşyanın kırılması ya da en çok güvenilen bir işin bozulması bu atasözüyle anlatılabilir. Atasözü bir avutma olarak da söylenebilir; zarar gören kişi başına gelenin yalnız kendine özgü olmadığını duyar. Konuşan, korumanın her şeyi önleyemeyeceğini kabul eder.
Örnek Cümleler
- Aylarca para biriktirip aldığı, üstüne titrediği yeni arabasının kapısını ilk hafta otoparkta çizdiren Kerem iç çekti; esirgenen göze çöp batar.
- Özenle sarıp sakladığı anneannesinin kristal vazosu taşınma günü kırılınca Selma ağladı; esirgenen göze çöp batar.
- Hiç dışarı salmadığı kedisi ilk kez pencereden kaçıp yaralanınca yaşlı kadın yıkıldı; esirgenen göze çöp batar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sakınılan göze çöp batar aynı tanımı taşıyan bir biçimdir; yalnız esirgemek yerine onun eş anlamlısı sakınmak kullanılır. Söyleyişler aynı görüntüyü ve aynı ironiyi paylaşır: korunan göze de çöp batabilir.
Sandığına olmaz, sakındığına olur da üzerine çok düşülen şeylerin zarara uğrayabildiğini söyler. İki atasözünün sözlükteki tanımı aynıdır. Sandığına ve sakındığına sözlerinin yan yana gelişi bu tanıma yeni bir kural eklemez; söz aynı düşünceyi bir söyleyiş oyunuyla, esirgenen göze çöp batar bir beden görüntüsüyle verir.
Su testisi su yolunda kırılır, bir kişinin amaç edindiği işte kazaya uğradığını söyler; zarar, kişinin en çok uğraştığı yerde gelir. Esirgenen göze çöp batar ise zararın en çok korunan şeye geldiğini anlatır. Biri emeğin, öteki korumanın beklenmedik sonucunu gösterir.