Anlamı
daha önce iyi bir durumda olan kişi bu konumunu kaybettiğinde uygun olmayan, yersiz davranışlarda bulunur.
Detaylı Açıklama
Eşkıyanın düşkünü, beyaz giyer kış günü atasözü, daha önce iyi bir durumda olan kişinin bu konumunu kaybettiğinde uygun olmayan, yersiz davranışlarda bulunduğunu anlatır. Düşkün, eski varlığını ya da gücünü yitirmiş kişidir. Sözün görüntüsü yersiz davranışa bir örnek verir: kış günü beyaz giymek, mevsime uymayan bir seçimdir; kış günü sözü zamanın yanlış seçildiğini vurgular. Sözün başındaki ad değişebilir; ihtiyarın ya da fukaranın düşkünü diye de söylenir, beyaz yerine hasa sözcüğüyle kurulan biçimi de vardır. Atasözü varlığını yitirdiği hâlde yersiz harcamalar yapan, makamını kaybettiği hâlde emir vermeyi sürdüren ya da gücünü kaybettiği hâlde ortama uymayan bir tavır takınan kişileri anlatabilir. Konuşan bu davranışa bir acımayla ya da bir eleştiriyle bakabilir.
Örnek Cümleler
- İflas eden fabrikatör, borçlarını ödeyemezken kızının düğününü en pahalı otelde yaptırdı; eşkıyanın düşkünü, beyaz giyer kış günü.
- Görevden alınan eski müdür, artık yetkisi olmadığı hâlde koridorda memurlara emir vermeye kalkınca herkes şaşırdı; eşkıyanın düşkünü, beyaz giyer kış günü.
- Ünü sönüp unutulan şarkıcı, küçük bir düğünde kendisine mikrofon uzatılmadı diye ortalığı birbirine kattı; eşkıyanın düşkünü, beyaz giyer kış günü.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Tanımları ortaktır; fark yalnız sözün başındaki addadır. Eşkıya da ihtiyar da burada bir zamanlar güçlü ya da itibarlı olmuş kişiyi anar; düşkünlük ikisinde de bu durumun yitirilmesidir. Söyleyişler hangi kişiyi andıkları dışında aynı yargıyı taşır.
Aklını şaşırmak, yerinde olmayan bir iş yapmak, yersiz düşünmektir. Atasözündeki düşkün de yerinde olmayan işler yapar; ama atasözü bunun nedenini de gösterir: kişi eski konumunu yitirmiştir. Deyim nedeni anmadan davranışı adlandırır.
Bu atasözünün ikinci anlamı, bir zamanlar büyük işler başarmış kişilerin düştükleri zaman geçmişlerini anlatıp avunduğunu söyler. Burada düşkün kişi geçmişe sığınır. Eşkıyanın düşkünü ise konumunu yitirdikten sonra yersiz davranışlarda bulunur; bu davranışların eskiden kalma olması gerekmez. Biri bir avunmayı, öteki uygunsuz bir davranışı anlatır.