Anlamı
bir kimse evladına emredip birçok şey yaptırır ancak onun gönlüne hükmedemez.
Detaylı Açıklama
Evladı ben doğurdum ama gönlünü ben doğurmadım atasözü, bir kimsenin evladına emredip birçok şey yaptırabileceğini, ancak onun gönlüne hükmedemeyeceğini anlatır. Söz bir anne ağzından kurulur: doğurdum fiili bunu gösterir. İki yarı ama bağlacıyla karşıtlık içinde bağlanır: beden anneden gelir, gönül ise çocuğun kendisine aittir. Gönül burada sevgi, istek ve eğilim demektir. Atasözü bir çocuğun meslek seçiminde, evleneceği kişiyi seçmesinde ya da ailesinin istemediği bir yola girmesinde söylenebilir. Konuşanın sesinde bir çaresizlik, bir kabulleniş ya da bir kırgınlık duyulabilir. Sözün oğlumu ben doğurdum amma biçimi de vardır. Atasözü anne babanın gücüne bir sınır çizer: sözlerinin geçtiği alan davranıştır, geçmediği alan gönüldür. Söz kısa bir itirafa benzer.
Örnek Cümleler
- Oğlunun tıp yerine müzik okumak için başka şehre gitmesine razı olan Saadet Hanım, komşusuna içini döktü: Evladı ben doğurdum ama gönlünü ben doğurmadım.
- Kızının, ailenin istemediği bir gençle evlenmekte direndiğini gören anne sonunda boyun eğdi; evladı ben doğurdum ama gönlünü ben doğurmadım.
- Yıllarca kendi dükkânında çalıştırdığı oğlunun her şeyi bırakıp köye yerleşmesini anlatan yaşlı kadın, evladı ben doğurdum ama gönlünü ben doğurmadım diye iç çekti.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Anlam aynı kalır. Fark söyleyişin başındadır: evladı yerine oğlumu denir; iyelik eki yalnız çocuğun konuşana ait olduğunu gösterir. Amma da ama bağlacının vurgulu bir biçimidir. İki söyleyiş aynı karşıtlığı kurar.
Gönlünü kaptırmak, âşık olmaktır. Bir çocuğun kime gönlünü kaptıracağı, atasözünün anlattığı hükmedilemeyen alanın içindedir: anne evladına birçok şey yaptırabilir, ama onun kimi seveceğini belirleyemez. Deyim gönlün bir yöne akışını, atasözü bu akışın dışarıdan yönetilemeyişini anlatır.
Eti senin, kemiği benim de konuşanın çocuğu dünyaya getirdiğini anar: anne bu işi yapmıştır, eğitimi ise bir başkasına bırakır. İki söz de doğurmanın her şeyi kapsamadığını gösterir. Biri eğitimi bir öğretmene emanet eder, öteki gönlün kimseye emanet edilemeyeceğini söyler.