Anlamı
çığlık koparmak, yüksek sesle haykırmaya başlamak:
'Bu defa da, Sultanahmet'ten gelen efeler değilmiş de feryadı basanlar, onların gündüzki taşkınlığından yüz bulan eroincilermiş.' -N. F. Kısakürek.
Detaylı Açıklama
Feryadı basmak, birdenbire yüksek sesle haykırmaya, çığlık koparmaya başlamak anlamına gelir. Kaynak cümlede feryadı basanların yarattığı taşkın hava, deyimin ani ve kalabalığı sarsan bir ses patlamasını anlattığını açıkça gösterir. Burada feryat, yalnız ses yüksekliğini değil, korku, panik, acı ya da öfke gibi yoğun duyguları da taşır. Bu yüzden deyim, özellikle ürküten, acıtan ya da beklenmedik durumlarda kullanılır. Sözün gücü, haykırmanın başlamasını hareketli bir eylem gibi göstermesindedir. İnsan yalnız bağırmaz; feryadı basar ve ortamın havasını değiştirir. Ani çığlık ve panik duygusunu canlı biçimde veren güçlü bir deyimdir. Bu yüzden anlatılarda bir anda değişen havayı vermek için çok elverişlidir. Deyim, sesin çevrede yarattığı sarsıntıyı da hissettirir.
Örnek Cümleler
- Yangını görünce kadın bir anda feryadı bastı ve bütün mahalle sokağa döküldü.
- Çocuk kuyunun başında kayınca annesi öyle bir feryadı bastı ki herkes koştu.
- Polis kapıya vurunca içeridekilerden biri feryadı bastı, ortalık karıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü basmak fiili, sesin bir anda ortama çöktüğünü hissettirir. Böylece feryat yavaş yavaş yükselen değil, ansızın patlayan bir tepki gibi duyulur. Sözün çarpıcılığı da bu ani çöküş hissinden kaynaklanır.
Korku, acı, panik, büyük şaşkınlık ve bazen de öfke bu deyimin temel duygularıdır. Ortak nokta, duygunun sessiz kalamayacak kadar taşmış olmasıdır. Bu nedenle söz, sarsıcı olayların anlatımında çok etkili durur.
Feryat etmek daha genel bir haykırma durumudur. Feryadı basmak ise özellikle aniden başlayan, çevreyi sarsan ve kalabalığın dikkatini hemen üstüne çeken çıkışı daha güçlü verir.