Anlamı
bağırarak ağlamak, inlemek:
'Emrah eder düştüm dile / Bülbül figan eder güle' -Erzurumlu Emrah.
Detaylı Açıklama
Figan etmek, bağırarak ağlamak, inlemek ve acısını sesli biçimde dışa vurmak anlamında kullanılan eski tınılı bir deyimdir. Kaynak dizede bülbülün güle figan etmesi, sözün yalnız insan için değil, mecazlı şiir dili içinde doğa unsurlarına da taşınabildiğini gösterir. Burada figan, kuru bir ağlama değil, sesli ve yanık bir sızlanmadır. Bu yüzden ayrılık, çaresizlik, derin keder ve yakıcı hasret anlatılarında çok doğal durur. Deyimin gücü, acının sessiz değil yankılı ve duyulur hâle gelmesindedir. Halk şiiri, eski nesir ve duygulu anlatımlar içinde güçlü bir yeri vardır. İç acısını sesle büyütüp görünür kılan etkili bir deyimdir. Özellikle şiir dilinde bu içli ses daha da belirginleşir.
Örnek Cümleler
- Haberi alınca avluda öyle figan etti ki herkes kapıya koştu.
- Annesi günlerce oğlunun ardından figan etmekten kendini alamadı.
- Ayrılık türküsünü söylerken sesi, içeriden figan etmek isteyen bir yürek gibi titriyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü figan etmek, içte kalan bir üzüntüyü değil dışarı taşan, duyulan ve çevreyi etkileyen acıyı anlatır. Bu yüzden ses unsuru deyimin merkezindedir. Sessizlik değil yankı duygusu baskındır.
Ayrılık, ölüm haberi, çaresizlik, özlem ve derin keder bu deyimin en doğal bağlamlarıdır. Ortak nokta, acının susamayacak kadar büyümüş olmasıdır. Deyim bu yüzden içli ağıtlara çok yakışır.
İkisi de yüksek sesli acıyı anlatır; ancak figan etmek daha yanık, daha içli ve daha edebî bir ton taşır. Feryat etmek ise daha genel ve daha çıplak bir haykırıştır.