Anlamı
herkesi küçümseyip kendisine özgü dünyasına çekilmek:
'Çöküşün ve çöküşten kaçışın, fil dişi kuleye çekilişin yarattığı isyanlar kitaplaşmamıştır.' -S. İleri.
Detaylı Açıklama
Fil dişi kuleye çekilmek, herkesi küçümseyip kendi özel ve kapalı dünyasına çekilmek anlamında kullanılan güçlü bir deyimdir. Kaynak cümlede çöküşten kaçışın fil dişi kuleye çekiliş doğurduğunun söylenmesi, bu ifadenin yalnız kibir değil, aynı zamanda hayattan uzaklaşma ve içe kapanma duygusu taşıdığını gösterir. Burada kişi yalnız yükseğe çıkmaz; toplumsal temastan da uzaklaşır. Deyimin gücü, seçkinlik duygusu ile kaçışı aynı imge içinde birleştirmesindedir. Bu yüzden sanat, düşünce, siyaset ve toplumsal eleştiri metinlerinde çok yerinde durur. Dünyadan kopup kendine kapanan üstünlük tavrını anlatan yerleşik ve keskin bir deyimdir. İçe kapanmanın gönüllü oluşu da deyimi sertleştirir. Kaçış isteği burada açıkça görünür. Toplumsal kopuş da böylece belirginleşir.
Örnek Cümleler
- Eleştiriler artınca fil dişi kuleye çekilip kimseyle konuşmamaya başladı.
- Toplumun derdiyle uğraşmak yerine fil dişi kuleye çekilmek daha kolay geldi ona.
- Yazarın son yıllarda fil dişi kuleye çekildiği, yazılarının tonundan da anlaşılıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü kişi kendini yüksek görürken aynı zamanda hayatın içindeki temaslardan geri çekilir. Böylece söz, hem üstünlük hem de kapanma duygusunu birlikte taşır. İki anlam aynı imge içinde birleşir.
Sanat, düşünce, siyaset ve aydın eleştirilerinde çok sık kullanılır. Ortak nokta, toplumsal gerçeklikten uzaklaşıp kapalı bir seçkinlik alanına sığınmaktır. Bu yüzden eleştirel yazılarda çok işlevlidir.
Biri kuleye çekilme hareketini, öteki o yerden kurulan bakışı anlatır. Yani ilkinde kapanma, ikincisinde o kapanmanın ürettiği yukarıdan görme tavrı öne çıkar. Bu nedenle birbirini tamamlayan iki kullanımdır.