Anlamı
iri ve patlak (göz).
Detaylı Açıklama
Fincan gibi, özellikle iri ve patlak gözleri anlatmak için kullanılan canlı bir benzetme deyimidir. Fincan imgesi, yuvarlaklık, belirginlik ve dışa taşan görünüş duygusu verdiği için göz betimlemelerinde sıkça tercih edilir. Bu deyim bazen hayranlık, bazen de alay ya da şaşkınlık tonuyla kullanılabilir. Tonu belirleyen şey bağlamdır. Deyimin gücü, görünüşü tek bir nesne üzerinden hemen göz önüne getirmesindedir. İnsan birinin korkudan açılmış ya da doğuştan iri duran gözlerini fincan gibi diye anlatabilir. Belirgin ve yuvarlak görünüşü sıcak ama keskin biçimde anlatan yerleşik bir deyimdir. Görsel netlik, bu benzetmeyi çok akılda kalıcı yapar. Küçük nesneyle büyük ifade kurması dikkat çekicidir. Bu yüzden betimleme gücü yüksektir.
Örnek Cümleler
- Haberi duyunca gözleri fincan gibi açıldı.
- Çocuğun fincan gibi gözleri resimde hemen dikkat çekiyordu.
- Korkudan fincan gibi olan gözlerini kimse unutamadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü fincan sözü yuvarlak, iri ve açık biçimi hemen çağrıştırır. Böylece gözlerin büyüklüğü tek bir benzetmeyle kolayca görünür hâle gelir. Söz, görüntüyü zihinde anında canlandırır.
Hayır, bağlama göre sevimli, şaşkın, korkmuş ya da biraz alaylı bir ton taşıyabilir. Deyimin yönünü, anlatılan kişinin durumu ve konuşanın tavrı belirler. Bu yüzden tonu tek başına sabit değildir.
İkisi de benzetme yoluyla görünüşü büyütür; ama fincan gibi küçük bir nesnenin yuvarlaklığını, fil gibi ise iri cüsse ve ağırlığı öne çıkarır. Görsel merkezleri farklıdır.