Anlamı
yasal olmayan yollardan gizlice çıkar sağlayan kişi, yakayı ele vereceğinden korkmasa bütün bu işleri açıktan yapar.
Detaylı Açıklama
Gammaz olmasa tilki pazarda gezer sözü, gizli ve yasadışı çıkar peşinde koşan kimselerin asıl korkusunun yaptığı işten çok ele verilmek olduğunu anlatır. Atasözündeki tilki kurnazlığı, gammaz ise ispiyon ve açığa çıkma ihtimalini temsil eder. Böylece söz, kötü niyetli kişinin aslında vicdan yüzünden değil, yakalanma korkusu yüzünden geri durduğunu söyler. Hile, kaçak iş, arkadan çevirme ve gizli çıkar sağlamaya yönelik davranışlar için çok uygun bir atasözüdür. İnsan fırsat bulduğunda değil, ihbar edilme ihtimali kalmadığında daha pervasız olur düşüncesi burada merkezdedir. Bu yönüyle atasözü, kötülüğün üzerindeki denetim mekanizmasını ve korkunun davranış üzerindeki etkisini kısa ama keskin biçimde açıklar. İnsan tabiatındaki fırsatçılığı da sertçe ifşa eder.
Örnek Cümleler
- Bu işi açık açık yapamıyorsa bil ki gammaz olmasa tilki pazarda gezer.
- Amir denetimi kaldırınca herkes "gammaz olmasa tilki pazarda gezer" demeye başladı.
- Yaptığı yanlışları gizlemesine bakınca gammaz olmasa tilki pazarda gezer dersin.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada yanlış yapan kişinin davranışı ahlaki bir sınırdan değil, yakalanma ihtimalinden ötürü frenlenmektedir. Atasözü tam olarak bu dış denetim korkusunun belirleyici olduğunu açıkça söyler.
Tilki, Türkçede kurnazlık ve fırsatçılıkla ilişkilidir. Bu yüzden atasözü, gizli çıkar peşindeki kişiyi doğrudan ad vermeden ama çok canlı bir hayvan benzetmesiyle görünür hâle getirir.
Ofiste usulsüzlük, mahallede gizli çıkar ilişkileri, aile içinde arkadan iş çevirme ya da ticarette denetimsiz kâr peşinde koşma gibi durumlara kolayca uyarlanabilir. Ortak nokta, ele verilme korkusudur.