Anlamı
saklanmak istemek.
Detaylı Açıklama
Girecek delik aramak, utançtan, korkudan ya da mahcubiyetten ortadan kaybolmak ister hâle gelmek anlamında kullanılır. Kişi yaptığı yanlış yüzünden çevresine görünmek istemez; sanki saklanacak küçücük bir yer bulsa hemen içine kaçacak gibidir. Bu nedenle söz yalnız utanmayı değil, güçlü bir kaçma isteğini de anlatır. Toplum içinde açık düşen, yalanı yakalanan, rezil olan veya sert biçimde mahcup edilen kişiler için çok yerinde kullanılır. Bedensel bir hareketten çok ruh hâlini görünür kılar. Dinleyen kişi, o utancın ağırlığını gözünde kolayca canlandırır. Girecek delik aramak, insanın yüzleşemediği anda içine çöken sıkışmayı çok canlı bir görüntüyle dile getirir. Deyimin gücü, mahcubiyeti neredeyse bedensel bir kaçışa çevirmesindedir.
Örnek Cümleler
- Yalanı ortaya çıkınca çocuk sınıfta girecek delik arıyordu resmen orada.
- Sunum bozulunca müdürün karşısında girecek delik aradım bütün sabah boyunca.
- Herkesin içinde azar işitince girecek delik arayacak hâle geldi iyice.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
En yaygın kullanımda utanç daha baskındır; ancak korku ve tedirginlik de buna eşlik edebilir. Kişi görünmemek ister, çünkü yüzleşmek onun için dayanılmaz bir sıkışmaya dönüşmüştür.
Evet, bilinçli bir abartı taşır ve tam da bu yüzden etkilidir. Gerçek bir delik aranmıyordur; kişinin mahcubiyetini göz önünde canlandıran güçlü bir mecaz kurulduğu açıkça anlaşılır.
Birinin acısını küçümser gibi söylenirse kaba kaçabilir. Özellikle ciddi bir hata sonrası alay etmek için kullanıldığında küçültücü olur; bu yüzden tonunun çok dikkatle ayarlanması gerekir.