Anlamı
uğursuzluk, kötülük getirdiğine inanılan kıskanç veya hayran bakışlar dolayısıyla kötü bir duruma düşmek.
Detaylı Açıklama
Göz değmek, halk inancında bir kimseye, çocuğa, hayvana ya da mala kıskanç veya fazla hayranlık içeren bakışların zarar verdiğine inanılan durumu anlatır. Burada göz yalnız bakma aracı değil, etki taşıyan bir güç gibi düşünülür. Bu nedenle deyim, nazar inancıyla sıkı biçimde bağlantılıdır. Bir çocuk aniden hastalanınca, yeni alınan eşya bozulunca ya da bir hayvan keyifsizleşince göz değdiği söylenebilir. Söz, modern açıklamadan çok kültürel inanış alanında karşılık bulur; fakat gündelik dilde hâlâ çok canlıdır. Kısacası göz değmek, görünmeyen ama etkili olduğuna inanılan bakış zararını anlatan, kültürel hafızada güçlü yeri olan bir deyimdir. Korunma isteğini de beraberinde çağırır. İnanç boyutu burada belirleyicidir.
Örnek Cümleler
- Yeni doğan bebeğe göz değmek diye nazarlık taktılar hemen orada.
- Araba daha alınalı bir hafta oldu, kesin göz değdi dediler.
- Bu kadar övünce çiçeklere de göz değmekten korktu yaşlı kadın.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada fiziksel sebep değil, bakışın görünmez etkisine dair halk inancı belirleyicidir. Deyim, nazar düşüncesinin dildeki en canlı, yerleşik ve yaygın karşılıklarından biri olarak yaşamayı sürdürür.
Bebekler, yeni alınmış eşyalar, güzel görünen hayvanlar, başarılar ve çok övülen şeyler için sıkça söylenir. Ortak nokta, hayranlık ya da kıskançlığın zarar vereceğine güçlü biçimde inanılmasıdır.
İkisi de göz üzerinden kurulsa da anlamları ayrıdır. Göz değmek inanç temelli görünmez etkiyi anlatır; göz dikmek ise bir şeyi elde etme isteğiyle ona yönelmeyi ifade eder.