Anlamı
gözlerini yarı kapamak:
'İnleyerek, gözlerini bayıltarak nasıl düştüğünü anlatıyor.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Gözlerini bayıltmak, göz kapaklarını yarı kapatarak bakmak, bakışı gevşetmek ya da yüz ifadesine zayıf ve ağır bir görünüm vermek anlamında kullanılan bir deyimdir. Bu hareket bazen yorgunluk, bazen acı, bazen de anlatım sırasında hâli canlandırma isteğiyle ortaya çıkabilir. Deyimin merkezinde gözün tam açık ve canlı olmayışı vardır; bakış sanki gücünü kaybetmiş, ağırlık kazanmış gibidir. Bu nedenle söz, yalnız fiziksel bir kapama hareketini değil, o anda bedenin ya da ifadenin aldığı hâli de anlatır. Özellikle anlatı ve tasvir cümlelerinde kişinin bakışındaki gevşemeyi göstermek için elverişlidir. Gözlerini bayıltmak, canlılığı azalmış, yarı kapalı ve güçsüz bakışları kısaca ama etkili biçimde anlatan Türkçe bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Yaşlı adam gözlerini bayıltarak olup biteni anlatıyordu bugün sessizce yine.
- Oyuncu sahnede gözlerini bayıltıp acıyı daha belirgin gösterdi orada hemen.
- Yorgunluktan gözlerini bayıltmış, koltuğa sessizce yaslanmıştı orada iyice bugün akşam.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yarı kapalı, gevşek, güçsüz ve canlılığını yitirmiş bir bakış görünümü yaratır. Bu yüzden söz, bedenin zayıf düşmüş ya da ifadenin ağırlaşmış hâlini oldukça iyi anlatır.
Yorgunluk, acı, halsizlik, baygınlık duygusu ve sahnede bir hâli canlandırma durumlarında kullanılabilir. Ortak yön, bakışın tam açık ve diri olmaktan bütünüyle iyice çıkmasıdır; güçsüzlük sezdirir.
Gözleri süzülmek daha doğal ve kendiliğinden gelen yorgun kapanışı anlatır. Gözlerini bayıltmak ise hareketin daha görünür, bazen de bilinçli biçimde yapıldığını açıkça daha çok düşündürebilir.