Anlamı
uğursuzluk, kötülük getirdiğine inanılan kıskanç veya hayran bakışlar dolayısıyla kötü bir duruma düşürmek.
Detaylı Açıklama
Gözü değmek deyimi, halk inancına göre kıskançlıkla, hayranlıkla ya da aşırı dikkatle bakılan bir kişi ya da şeyin bundan olumsuz etkilenmesini anlatır. Nazar düşüncesiyle yakından ilişkilidir. Çocukların hastalanması, yeni alınan eşyanın bozulması, hayvanın keyifsizleşmesi ya da bir işin ters gitmesi gibi durumlarda “gözü değdi” denebilir. Bu kullanım bilimsel bir açıklama vermekten çok kültürel bir inancı ve halk dilindeki yorum biçimini yansıtır. Deyim bu yüzden gündelik yaşam, aile içi konuşma ve geleneksel çevrelerde canlılığını korur. Kötü niyet her zaman şart değildir; bazen aşırı hayranlık bile gözü değmek olarak yorumlanır. Kısacası gözü değmek, bakışın uğursuz ya da ağır etkisine inanılan durumları anlatan köklü ve kültürel bir Türkçe deyimdir.
Örnek Cümleler
- Bebeğe herkes bakınca gözü değdi diye nazarlık taktılar hemen sonra.
- Yeni arabaya komşular imrenince gözü değdi sanıp yıkadılar hemen orada.
- İnek birden keyifsizleşince sahibesi birinin gözü değdi dedi üzülerek yine.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Nazar inancıyla ilişkilidir. Bir bakışın kıskançlık ya da aşırı hayranlık yüzünden kişiye, hayvana veya eşyaya olumsuz, uğursuz, ağır, bozucu ve sarsıcı bir etki ettiği düşünülür.
Her zaman şart değildir. Halk inancında bazen çok beğenmek ya da çok bakmak da istemeden gözü değmesine yol açmış, etkilemiş ve zarar vermiş gibi sayılabilir.
Evet, anlam bakımından yakındırlar. Her ikisi de bakışın uğursuz etki doğurduğu inancını taşır; kullanımda yalnız kalıp, vurgu, ton, bağlam, niyet ve söyleyiş farkları açıkça görülebilir.