Anlamı
güneş, batmak:
'Güneş kuru bir kütük ateşi gibi kımıldayan al alevler arasında gurup ediyordu.' -A. H. Müftüoğlu.
Detaylı Açıklama
Gurup etmek, güneşin batması anlamına gelen eski ve daha edebî bir kullanımdır. Günlük konuşmada batmak daha yaygın olsa da gurup etmek, özellikle anlatıya şiirsel bir hava vermek istendiğinde güçlü bir karşılık taşır. Sözde yalnız astronomik bir olay değil, günün çekilmesi, ışığın sönmesi ve zamanın akşam tarafına eğilmesi duygusu vardır. Bu yüzden betimleyici yazılarda, eski metinlerde ve sanatlı anlatımlarda daha doğal durur. Kulağa biraz eski zamanlı gelir; fakat tam da bu nedenle görsel ve duygusal etkisi yüksektir. Gurup etmek, günün bitişini kuru bilgi olarak değil, renk ve atmosfer taşıyan bir sahne gibi anlatan zarif bir ifadedir. Akşamın ağırlığını tek başına taşıyabilmesi onu ayrı kılar. Dilde şiirsel bir gölge bırakır.
Örnek Cümleler
- Denizin üstünde güneş ağır ağır gurup etmek üzereyken herkes sustu orada.
- Şair, dağların ardından gurup etmekte olan güneşi uzun uzun seyretmiş.
- Biz köye vardığımızda güneş çoktan gurup etmekten çıkmış, serinlik çökmüştü.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça "gurub" kelimesi batma, özellikle güneşin batışı anlamına gelir. Osmanlıca ve eski edebî dilde yaygın olan bu kelime, Türkçede "gurup etmek" biçimiyle kullanılmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü gündelik kullanımda yerini büyük ölçüde batmak fiiline bırakmıştır. Buna rağmen eski metinlerden ve şiir dilinden taşıdığı hava sayesinde betimleyici anlatımda zarif ve etkili bir seçenek olarak yaşar.
Hayır, çoğu zaman atmosfer kurmak için kullanılır. Işığın çekilmesini, günün sükûnete dönmesini ve akşamın duygusunu birlikte çağırdığı için anlatıya belirgin ve güçlü bir görsel derinlik kazandırır.
Şiirsel tasvirlerde, roman betimlemelerinde, hatıra dilinde ve tarihî üsluba yaklaşan metinlerde daha yerinde durur. Çünkü sözcüğün eski tınısı anlatının havasını daha doğrudan ve güçlü biçimde etkiler.