Anlamı
1) iğrenmek; 2) taşkın bir ağlama duygusu içinde bulunmak; 3) duygulanmak, heyecanlanmak.
Detaylı Açıklama
İçi kalkmak deyimi üç farklı anlamda kullanılır. Birincisi iğrenmek, tiksinmek, midesi bulanacak gibi olmaktır; kötü bir koku, tiksindirici bir görüntü veya rahatsız edici bir durum bu tepkiyi yaratır. İkincisi taşkın bir ağlama duygusu içinde bulunmak, hıçkırığa boğulacak gibi hissetmektir. Üçüncüsü duygulanmak, heyecanlanmak, bir olaydan derinden etkilenmektir. Ortak nokta, kişinin iç dünyasında bir kabarmadır: mide de kalkar, hıçkırık da kalkar, duygu da kalkar. 'Kalkmak' fiili burada yükselmek, kabarmak, kontrol dışına çıkmak anlamındadır. Birinci anlam olumsuz ve fiziksel, ikinci ve üçüncü anlamlar duygusaldır. Günlük konuşmada en çok birinci anlam yaygındır; pis bir şey görüldüğünde 'içim kalktı' demek çok doğal ve sık kullanılan bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Bozulmuş yemeğin kokusunu alınca içi kalktı, hemen mutfaktan çıktı.
- Eski fotoğrafları görünce içi kalktı, gözleri doldu, ağlamayı zor tuttu.
- O haberi duyunca içim kalktı, iğrendim, insanlara olan güvenim bir kez daha sarsıldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hepsinde bir 'kabarma', içten gelen bir yükselme vardır. İğrenmede mide kalkar, ağlamada hıçkırık kalkar, heyecanda duygu kalkar. Ortak payda bedende veya ruhta bir şeyin kontrolsüz biçimde yükselmesi ve dışarı çıkmak istemesidir. 'Kalkmak' fiili bu yükselmeyi anlatır.
'İçi bulanmak' daha düşük yoğunluklu bir bulantıyı anlatır; kişi rahatsızdır ama henüz kusma eşiğine gelmemiştir. 'İçi kalkmak' daha şiddetlidir; mide çoktan tepki vermiştir ve kişi hemen oradan uzaklaşmak ister. Yoğunluk farkı önemlidir.
Derin bir duygulanma anında, geçmişe dair bir hatıra, bir veda sahnesi veya beklenmedik bir sürpriz karşısında kişinin ağlama eşiğine gelmesini anlatır. Olumsuz bir olay şart değildir; sevinçten de içi kalkabilir. Ortak payda duygunun bastırılamaz boyuta ulaşmasıdır.