Anlamı
1) ateşin yanması sürmek, farkına varılmadan yanmak:
'Pamuk için için yanıyor, zaman zaman küçük parıltılar çıkarıyordu.' -A. Kutlu. 2) mec. dışa vurmadan çok üzülmek.
Detaylı Açıklama
İçin için yanmak deyimi iki anlamda kullanılır. Birincisi ateşin fark edilmeden yanmaya devam etmesi, sönmüş gibi görünen bir yerde korun için için yanmasıdır. İkincisi ve mecazi anlamı, dışa vurmadan çok üzülmek, acısını kimseye göstermeden sessizce kederlenmektir. Her iki anlamda da ortak olan gizlilik ve sürekliliktir: yanma dışarıdan görülmez ama devam eder. Mecazi kullanımda kişi toplum içinde normal görünür, gülümser, konuşur ama içinde büyük bir acı yaşamaktadır. Bu sessiz acı, açıkça ağlamaktan veya şikâyet etmekten çok daha yıpratıcıdır çünkü paylaşılmaz ve hafifletilmez. 'İçin için' ikileme yapısı gizliliği ve sürekliliği pekiştirir. Deyim özellikle fedakâr annelerin, kaybını gizleyen kişilerin ve onurlu biçimde acısını taşıyanların ruh hâlini betimlemek için kullanılır ve Türk edebiyatının en güçlü duygu ifadelerinden biridir.
Örnek Cümleler
- Pamuk için için yanıyor, zaman zaman küçük parıltılar çıkarıyordu, söndüğü sanılsa da ateş devam ediyordu.
- Eşini kaybettikten sonra için için yanıyordu ama çocuklarına belli etmemeye çalışıyordu.
- Yıllardır için için yanıyorsun, birine derdini anlatsan rahatlarsın belki.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Her ikisinde de yanma gizlidir ve devam eder. Somut anlamda kül altındaki kor görünmez ama hâlâ sıcaktır ve rüzgâr eserse alevlenebilir. Mecazi anlamda da kişinin acısı dışarıdan görünmez ama içeride sürer ve bir gün dışa vurabilir. Gizli yanma imgesi iki anlamı doğal biçimde birbirine bağlar.
'İçi yanmak' daha açık ve anlık bir acıyı anlatır; kişi o an acı çekmektedir ve bu belli olabilir. 'İçin için yanmak' ise gizli, sürekli ve bastırılmış bir acıdır; dışarıya sızmaz. Arada gizlilik ve süre farkı vardır: biri görünür, diğeri görünmez bir yangındır.
Çünkü paylaşılmaz ve hafifletilmez. Ağlayan, şikâyet eden kişi duygularını dışarı atar ve bir nebze rahatlar. İçin için yanan kişi ise bütün yükü tek başına taşır; kimse durumunu bilmez, yardım edemez. Bu yalnızlık acıyı katlar ve kişiyi içeriden çürütür.