Anlamı
ruhu daralmak, sıkılıp bunalmak:
'İçine fenalıklar basmaya başladı; bir kere rezil olmuşlardı mahalleye.' -A. Kulin.
Detaylı Açıklama
İçine fenalık gelmek deyimi, ruhu daralmak, sıkılıp bunalmak, bedensel olarak da fenalaşmak anlamında kullanılır. 'Fenalık basmak' biçiminde de söylenir. Kişi aniden veya yavaş yavaş kötüleşir; göğsü sıkışır, midesi bulanır, gözleri kararır ve kendini çok kötü hisseder. Bu kötülüğün kaynağı hem fiziksel hem de ruhsal olabilir: kötü bir haber, dayanılmaz bir durum, bunaltıcı bir ortam veya stresli bir an fenalık getirebilir. 'Gelmek' fiili durumun dışarıdan, kontrolsüz biçimde geldiğini vurgular; kişi bu hâli seçmemiştir, üzerine çökmüştür. Deyim özellikle kriz anlarını betimler: birisi rezil olmuşsa, bir skandal patlamışsa veya dayanılmaz bir gerçekle yüzleşilmişse içine fenalıklar gelir. Günlük konuşmada ve edebiyatta ruhsal bunaltının bedensel yansımasını anlatan etkili bir kalıptır.
Örnek Cümleler
- İçine fenalıklar basmaya başladı, bir kere rezil olmuşlardı mahalleye.
- Sıcak ve havasız odada saatlerce bekleyince içine fenalık geldi.
- O haberi duyunca içime fenalık geldi, oturmak zorunda kaldım.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İkisini birden anlatır. Ruhsal bunaltı çoğu zaman bedensel belirtilerle birlikte gelir: mide bulantısı, baş dönmesi, soğuk terleme ve göz kararması eşlik edebilir. Deyim bu bütünlüğü yansıtır; ruh ve beden aynı anda fenalaşmıştır ve birbirini besleyen bir kısır döngü oluşur.
Anlam olarak aynıdır ama 'basmak' biraz daha ani ve baskın bir gelişi anlatır; fenalık adeta üzerine çullanmıştır. 'Gelmek' daha genel ve nötr bir fiildir. Pratikte birbirinin yerine kullanılırlar ve aralarındaki fark çok incedir, günlük dilde önemsenmez.
Ortamdan çıkmak, taze hava almak, soğuk su içmek ve oturmak veya yatmak ilk müdahalelerdir. Fenalık geçmezse tıbbi yardım gerekebilir. Duygusal kaynaklıysa güvenilir biriyle konuşmak, derin nefes almak ve sakinleşmeye çalışmak faydalıdır. Tekrarlanıyorsa uzman desteği önerilir.