Anlamı
iğne ile vücuda sıvı bir ilaç vermek:
'Ölecek miyim? İğne yap bana doktor diyordu.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
İğne yapmak deyimi, iğne ile vücuda sıvı bir ilaç vermek, enjeksiyon yapmak anlamında kullanılır. 'Vurmak' biçiminde de söylenir: iğne vurmak. Tıbbi bir eylemi anlatan somut bir deyimdir ve günlük konuşmada çok yaygındır. Hastanelerde, sağlık ocaklarında ve evlerde hemşire veya doktor tarafından yapılan enjeksiyonları betimler. 'İğne yapmak' kalıbı daha yumuşak, 'iğne vurmak' ise daha sert ve doğrudan bir tondadır. Çocuklar için iğne yapmak çoğu zaman korkutucu bir deneyimdir ve 'iğne yapacaklar' cümlesi çocuklarda panik yaratabilir. Yetişkinler arasında ise doğal ve sıradan bir tıbbi işlem olarak karşılanır. Deyim, halk dilinde tıbbi terminolojiden kaçınarak enjeksiyonu en basit biçimde anlatır ve her yaştan insanın kolayca anladığı bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Ölecek miyim? İğne yap bana doktor, diyordu ağlayarak.
- Hemşire sabah gelip iğnesini yaptı, ağrısı biraz hafifledi.
- Çocuk iğne yapılacağını duyunca ağlamaya başladı, doktora gitmek istemiyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
'İğne yapmak' daha yumuşak ve gündelik bir ifadedir; çocuklara ve hassas kişilere söylenirken tercih edilir. 'İğne vurmak' daha doğrudan ve sert bir tonu vardır; eylemin fizikselliğini, batırma hareketini vurgular. Anlamları aynıdır ama tonları farklıdır ve bağlama göre seçilir.
İğne batırıldığında acı verir ve çocuklar bu acıyı önceden bildikleri için korkarlar. 'İğne yapacaklar' cümlesi çocuğun zihninde acı deneyimini canlandırır ve kaçınma refleksi oluşturur. Bu korku evrenseldir ve çoğu çocuğun doktor ziyaretlerindeki en büyük endişe kaynağıdır.
Kola yapılan 'kol iğnesi', kalçaya yapılan 'popo iğnesi', damara yapılan 'serum takmak' olarak adlandırılır. Ayrıca aşı da halk dilinde 'iğne' olarak söylenir: 'aşı iğnesi yaptırdık' gibi. Bu ayrımlar tıbbi terminolojiden bağımsız olarak halk arasında doğal biçimde yerleşmiştir.