Anlamı
1) başkasının kendisine yaptığı işi, onur kırıcı sayarak tepki ile karşılamak; 2) kendisinin başkasına yapması söz konusu olan işi, kişiliği için onur kırıcı saydığından yapmamak.
Detaylı Açıklama
Kendine yedirememek deyimi, iki farklı anlam taşır. Birinci anlamıyla başkasının kendisine yaptığı işi onur kırıcı bularak tepkiyle karşılamayı ifade eder. İkinci anlamıyla ise kendisinin başkasına yapması gereken işi kişiliğine yakıştırmayıp yapmamayı anlatır. Yedirmek fiili burada kabullenmek ve hazmetmek anlamında kullanılır; kişi belirli bir davranışı onuruyla bağdaştıramaz ve onu reddeder. Birinci anlamda kişi haksızlığa uğramış hisseder ve buna itiraz eder. İkinci anlamda ise kişi kendi değerlerine aykırı bulduğu bir eylemi gerçekleştirmekten kaçınır. Her iki kullanımda da kişisel onur ve haysiyet kavramları ön plandadır. Türk kültüründe namus ve onur önemli değerler arasında yer aldığından bu deyim toplumsal ilişkilerde sıkça başvurulan bir ifadedir ve kişinin kendine verdiği değeri yansıtır.
Örnek Cümleler
- Patronun herkesin önünde o şekilde azarlamasını kendine yediremedi ve istifa etti.
- Yalan söylemeyi kendine yediremezdi; her zaman doğruyu söylerdi ne pahasına olursa olsun.
- Arkadaşının önünde küçük düşürülmesini kendine yediremedi ve sert bir cevap verdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki farklı anlam taşır. Birincisi başkasının kendisine yaptığı işi onur kırıcı bularak tepki göstermektir. İkincisi kişiliğine yakıştırmadığı bir eylemi yapmaktan kaçınmaktır. Her iki anlamda da kişisel onur ön plandadır.
Haksızlığa uğrayan kişinin tepki göstermesi veya ahlaki değerlerine aykırı bulduğu bir işi yapmayı reddetmesi durumunda kullanılır. Kişisel onur ve haysiyet kavramlarının ön plana çıktığı bağlamlarda tercih edilir.
Genellikle olumlu bir çağrışım yapar çünkü kişinin onuruna düşkün olduğunu ve ilkelerinden taviz vermediğini gösterir. Ancak bazen aşırı gururlu ve uzlaşmaz bir tutumu ifade etmek amacıyla hafif eleştirel bir tonda da kullanılabilir.