Anlamı
istemeyerek bir işi yapma durumuna girmek:
'Yabancı memurların karşısında bir çocuk gibi yaramazlık etmekten kendimi alamıyordum.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Kendini alamamak deyimi, istemeyerek bir işi yapma durumuna girmeyi ve kendini engelleyememesini ifade eder. Almak fiili burada tutmak ve frenlemek anlamında kullanılır; kişi bir davranışı yapmamaya çalışsa da içinden gelen dürtüyü kontrol edemez. Deyim, irade zayıflığından çok anlık duyguların veya dürtülerin gücünü vurgular. Özellikle merak, heyecan, öfke veya arzu gibi güçlü duygular karşısında kişinin kendini tutamamasını anlatır. Güldüğünde gülmesini durduramayan, ağladığında gözyaşlarını tutamayan veya konuşmaması gerektiği halde konuşan kişiler için kullanılır. Günlük yaşamda oldukça sık başvurulan bu deyim, insan doğasının dürtüsel yanını ve duyguların kontrol edilmesinin zorluğunu yansıtır. Türk halk dilinde kendini tutmak ve kendini bırakmak gibi zıt kavramlarla birlikte zengin bir anlam ağı oluşturur.
Örnek Cümleler
- Pastayı görünce kendini alamadı ve bir dilim aldı; sıkı tuttuğu diyetini bozmuştu.
- Toplantıda söylenen büyük saçmalığa kendini alamayıp hemen itiraz etti.
- Çocuklar neşeyle oynarken kendini alamadı ve koşarak onlara katılıverdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İstemeyerek bir işi yapma durumuna girmek ve kendini engelleyememek anlamına gelir. Kişi bir davranışı yapmamaya çalışsa da içinden gelen dürtüyü kontrol edemez ve o işi yapar.
Merak, heyecan, öfke veya arzu gibi güçlü duygular karşısında kişinin kendini tutamaması durumunda kullanılır. Gülmesini durduramayan, ağlamasını engelleyemeyen veya konuşmaması gerekirken konuşan kişiler için söylenir.
Her iki deyim de aynı anlama gelir ve birbirinin yerine kullanılabilir. İkisi de bir dürtüyü kontrol edememeyi ifade eder. Kendini alamamak biraz daha yumuşak bir tonda iken kendini tutamamak daha doğrudan bir ifadedir.