Anlamı
1) gemiyi bakım, onarım için bir süre veya hiç kullanılmamak üzere kızak üzerine almak; 2) mec. bir görevliyi etkin bir görevden alıp çalışmayı gerektirmeyen pasif bir işe vermek.
Detaylı Açıklama
"Kızağa çekmek" deyimi, iki anlamda kullanılır. Birinci anlamıyla bir gemiyi bakım, onarım veya kullanım dışı bırakmak amacıyla tersanedeki kızak sistemine almak demektir. Kızak, tersanelerde gemilerin karaya çekilmesi için kullanılan ray sistemidir; gemi kızağa alındığında hareket edemez ve pasif durumda kalır. İkinci ve mecazi anlamıyla bir görevliyi etkin bir görevden alıp çalışmayı gerektirmeyen pasif bir işe vermek, onu fiilen etkisiz hâle getirmek anlamına gelir. Görevden almaktan farklı olarak kişi resmi olarak görevde kalır ancak gerçek yetki ve sorumluluğu elinden alınır. Siyasette, bürokraside ve iş hayatında yaygın biçimde kullanılır.
Örnek Cümleler
- Eski gemileri kızağa çekerek tersanede kapsamlı bir bakım ve onarıma aldılar.
- Başarısız bulunan müdür kızağa çekildi ve hiçbir yetkisi olmayan bir danışmanlık pozisyonuna verildi.
- Seçim yenilgisinden sonra parti genel başkanı kızağa çekildi ve siyasetten uzaklaştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kızak, tersanelerde gemilerin karaya çekilmesi için kullanılan ahşap veya metal ray sistemidir. Gemi kızağa alındığında hareket edemez ve pasif durumda kalır. Bu imge, bir kişinin de görevden uzaklaştırılarak etkisiz hâle getirilmesini somutlaştırır.
Görevden almak, kişinin resmi olarak görevinin sona erdirilmesidir. Kızağa çekmek ise daha incelikli bir işlemdir; kişi resmi olarak görevde kalır ancak fiilen etkisiz bir konuma atanır. Görünürde bir unvan verilir ama gerçek yetki ve sorumluluk elinden alınır.
Siyasette kızağa çekmek, bir politikacının veya bürokratın etkin görevden alınarak sembolik bir pozisyona atanmasını anlatır. Parti içi dengeler, seçim yenilgileri veya skandallar sonucunda kişi açıkça görevden alınmak yerine sessizce kenara çekilir.