Anlamı
tavuğun lades kemiğini birer ucundan karşılıklı tutup kırarak lades oyununa başlamak:
'Lades tutuşmadık ki her defasında hatırımda diyorsun.' -A. Ş. Hisar.
Detaylı Açıklama
Lades tutuşmak, tavuğun göğüs kemiğindeki çatal şeklindeki lades kemiğini iki kişinin birer ucundan tutup kırarak başlattıkları geleneksel oyunu ifade eder. Bu oyunda kemiği kırdıktan sonra taraflar birbirini 'lades' diye yakalamaya çalışır; karşısındakine fark ettirmeden bir şey verip 'lades' diyen kazanır. Deyim, bu oyuna başlama eylemini anlatır ve Türk kültüründe sofra sonrası eğlencenin, dostluk ve samimiyetin simgesi olmuştur. Günümüzde hâlâ bazı ailelerde ve arkadaş toplantılarında sürdürülen bu gelenek, kuşaklar arası bağ kuran neşeli bir ritüeldir. Lades tutuşmak aynı zamanda iki kişi arasındaki yakınlığı ve güveni de yansıtan sevimli bir rekabet biçimidir. Özellikle bayram sofralarında tavuğun lades kemiği özenle ayrılır ve sofradaki en yakın iki kişi bu oyuna davet edilir.
Lades Tutuşmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Bayram sofrası toplandıktan sonra amcamla lades tutuştuk, üç gün boyunca birbirimizi yakalamaya çalıştık.
- Çocukluğumuzda her tavuk yediğimizde ablasıyla lades tutuşur, okulda bile birbirini yakalamaya uğraşırlardı.
- Akşam yemeğinde tavuğu yerken dedem kemikli parçayı özenle ayırıp en küçük torunuyla lades tutuştu.
Kökeni ve Hikayesi
Lades kelimesi Farsça 'lâdes' veya 'nâdüs' sözcüğünden gelir. Osmanlı döneminde sofra adabının bir parçası olan bu oyun, özellikle bayram ve düğün sofralarında yaygındı. Tavuğun göğüs kemiğinin çatal biçimi, doğal olarak iki kişilik bir yarışmaya elverişli olması nedeniyle bu gelenek yüzyıllardır sürmektedir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Lades kemiği kırıldıktan sonra taraflar birbirine herhangi bir nesne uzatır. Karşı taraf nesneyi alırken 'lades' demeyi unutursa kaybeder. Yani farkında olmadan bir şey kabul eden ve lades demeyen kişi oyunu kaybetmiş sayılır.
Hayır, benzer bir gelenek İngilizce konuşulan ülkelerde 'wishbone' adıyla bilinir ve kemiği kıran iki kişiden büyük parçayı alan dilekte bulunur. Ancak Türk lades geleneğinde dilek tutma yerine karşılıklı bir yakalama oyunu vardır, bu onu farklı kılar.
Nadiren mecaz olarak kullanılır. Asıl anlamı doğrudan bu oyuna başlamayı ifade eder. Ancak iki kişi arasında karşılıklı bir iddiaya veya şakacı bir meydan okumaya girildiğinde espri amaçlı lades tutuşmak dendiği de olur.