Anlamı
hareket etmek:
'Daha ilk gecesinden karı lafı ile oturup kalkmaya başlarsa konu nereye varır?' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Oturup kalkmak iki ayrı anlamla yaşar. İlki en somut hali; oturulan yerden kalkmak ve tekrar oturmak, yani bedensel hareket. Memduh Şevket Esendal'ın romanlarında geçen karı lafıyla oturup kalkmak ifadesi bu temele dayanır ve hayatın o konunun etrafında dönmesini, sürekli aynı meselenin konuşulmasını anlatır. İkinci anlamda deyim huzursuzluğa, sabırsızlığa, içsel bir gerilime işaret eder. Sınav sonucunu, hastane koridorunda doktorun çağrısını, bebeğinin doğmasını bekleyen biri salonda bir oturur bir kalkar. Bedensel hareketin söze taşınması bu deyime canlılık verir; kişinin iç gerilimi adımlarına, oturup kalkışına yansır ve karşıdakine sözden önce dışavurumla anlatılır. Romanlarda bir karakterin tedirginliğini sayfalar dolusu iç monologla aktarmak yerine bu kalıba başvurmak yazara önemli bir anlatım kolaylığı sağlar.
Oturup Kalkmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Daha ilk gecesinden karı lafı ile oturup kalkmaya başlarsa bu evlilik nereye varır acaba diye dedem endişesini dile getirdi sofrada.
- Sınavın açıklanmasını bekleyen çocuk salonda oturup kalkıp duruyordu; annesi onu yanına çağırıp omzuna dokunarak yavaşça sakinleştirdi.
- Doğum odasının kapısında baba aday saatlerce oturup kalkıyor, hemşirelerin geçişlerine kulağını veriyor, en ufak haberi yakalamak istiyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birincil anlam tam anlamıyla bedensel bir eylemdir; ikincil anlam o eylemin gerilim altındaki kişide yarattığı tipik resme dayanır. Heyecanlı bir insan tek bir yerde duramaz, oturur kalkar. Halk gözlemi bu fiziksel tepkiyi alıp psikolojik durumu anlatmak için kullanmıştır. İki anlam birbirinden bağımsız değil, biri diğerinden türemiştir.
O konunun günlük hayatı tamamen sarmış olduğunu, sabah uyandığında ilk düşündüğü, gece yatarken son konuştuğu mesele olduğunu ifade eder. Esendal'ın romanında karı lafıyla oturup kalkmak ifadesi bu yoğunluğu çok iyi anlatır; konu hayatın ritmini belirlemeye başlamıştır artık.
Bekleme sahnelerinde, kötü haber öncesinde ve aile içi anlaşmazlıklarda en sık karşımıza çıkar. Yazarlar karakterin iç dünyasını uzun bir iç monologla anlatmak yerine bedensel hareketini tasvir ederek aktarmayı tercih eder; bu da deyimin edebiyatta hem ekonomik hem güçlü kullanım alanını oluşturur.