Anlamı
alay bir kimsenin herhangi bir sebeple çirkinliği veya durumunun kötülüğü artmak.
Detaylı Açıklama
Şahken şahbaz olmak, alaylı bir söyleyişle, zaten kötü ya da çirkin olan bir durumun, bir kimsenin daha da kötüleşmesi, büsbütün berbat bir hâle gelmesi anlamına gelir. Şah ve şahbaz aslında yücelik, üstünlük bildiren sözlerdir; ama bu deyimde tam tersine, alayla kullanılır: kötü giden bir şeyin iyice bozulması, çirkinin daha çirkinleşmesi böyle anlatılır. Söz, bir durumun düzelmek yerine daha da kötüye gitmesini iğneleyerek dile getirir. Kötü bir işin büsbütün sarpa sarması, hâli zaten kötüyken daha da berbatlaşan biri bu sözle anlatılır. Sözde bir alay ve umutsuzluk karışımı vardır. Kötü ya da çirkin bir durumun daha da kötüleşmesini, büsbütün berbatlaşmasını alaylı bir dille anlatan bir sözdür.
Şahken Şahbaz Olmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Tamir edeyim derken makineyi büsbütün bozdu; şahken şahbaz oldu iş.
- Kötü gidiyordu, şimdi iyice çıkmaza girdi; tam şahken şahbaz olmak bu.
- Durumu düzelecek sanılırken daha da kötüleşti; resmen şahken şahbaz oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aslında yücelik, üstünlük bildiren bu sözler, deyimde tam tersine, alayla kullanılır. Yüceltme bildiren sözlerin kötü bir durum için seçilmesi, iğneleyici bir etki yaratır; iyileşme değil, tersine büsbütün kötüleşme bu alaycı dille anlatılır.
Zaten kötü ya da çirkin olan bir durumun, bir kimsenin daha da kötüleşmesini, büsbütün berbat bir hâle gelmesini anlatır. Bir işin düzelmek yerine iyice bozulması, çirkinin daha çirkinleşmesi bu sözle dile getirilir.
İçinde bir alay ve umutsuzluk karışımı bir ton taşır. Bir durumun düzelmesi beklenirken daha da kötüye gitmesi, iğneleyici bir gülümsemeyle anlatılır. Söz, hem bozulmadan duyulan rahatsızlığı hem de bu duruma karşı takınılan alaycı bir çaresizliği yansıtır.