Anlamı
utanılacak bir durumun açıklanması sırasında kullanılan bir söz:
'O zamana kadar hamallık, boyacılık, müvezzilik ve söylemesi ayıp hırsızlık yapmıştı.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Utanılacak, açıkça dile getirilmesi hoş karşılanmayan bir durumu anlatmadan önce, özür diler bir tutumla kullanılan bir kalıptır söylemesi ayıp. Konuşan, söyleyeceği şeyin ayıp ya da hoş olmayan bir konu olduğunu baştan kabul eder ve bunun yaratacağı rahatsızlığı yumuşatmaya çalışır. Mahrem bir ayrıntıyı, geçmişte yapılmış bir hatayı ya da açıkça söylenmesi kişiyi utandıran bir durumu anlatırken söylemesi ayıp diye söze başlamak bu kullanımın özüdür. İfade çekingen, özür dileyen ve naziktir. Konuşan, söyleyeceği şeyin hoş olmadığının bilincinde olduğunu gösterir; bu yönüyle hem bir özür hem de bir nezaket kalıbıdır. Mahrem ya da utanç verici bir gerçeği açıkça söylemek yerine, onu baştan bir özürle çerçeveleyerek dinleyenin ve konuşanın yükünü hafifletir; içtenliğin ve görgünün bir arada bulunduğu durumlarda duyulur.
Söylemesi Ayıp Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Söylemesi ayıp, o gün öyle kırıcı konuştum ki sonradan herkesten özür dilemek zorunda kaldım.
- Söylemesi ayıp, o günlerde öyle bir yoksulluk çektik ki anlatmaya dilim varmıyor.
- Geçmişte yaptığı bir hatayı söylemesi ayıp diyerek utana sıkıla anlattı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Utanılacak ya da hoş olmayan bir konuyu dile getirmeden önce, bunun yaratacağı rahatsızlığı yumuşatmak için. Konuşan, söyleyeceği şeyin ayıp sayılabileceğinin farkında olduğunu gösterir ve baştan özür diler gibi davranır.
Çekingen, özür dileyen ve nazik bir ton. Utanılacak bir şeyi söylerken duyulan çekinceyi belirtir. Konuşanın, söyleyeceği şeyin hoş olmadığının bilincinde olduğunu gösterir; hem bir özür hem de bir nezaket kalıbı niteliği taşır.
Mahrem ya da utanç verici bir gerçeği açıklamadan önce. Geçmişteki bir yoksulluk, yapılmış bir hata ya da hoş olmayan bir durum anlatılırken kullanılır; konuyu baştan bir özürle çerçeveleyerek hem dinleyenin hem konuşanın yükünü hafifletir.