Anlamı
1) yan bakmak; 2) belli etmeden, göz ucuyla bakmak:
'Genç bir jandarma zabiti, sert bir eda ile geçiyor, yan gözle bana bakıyordu.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Yan gözle bakmak iki anlamda kullanılır. Birincisi yan bakmakla aynıdır ve hoşnutsuzlukla, kötü niyetle bakmayı anlatır. İkincisi ise belli etmeden, göz ucuyla bakmaktır; burada gizlilik öne çıkar. Reşat Nuri Güntekin'in jandarma subayının geçerken yan gözle bakışını aktaran cümlesi bu ikinci anlamı gösterir. Deyimin ayırt edici yanı, bakışın fark edilmemesi isteğidir. Kişi merakını ya da ilgisini açığa vurmak istemez, bu yüzden başını çevirmeden bakar. Toplu ortamlarda, sınavda, otobüste ya da bir masada bu bakış sıkça görülür. İki anlam arasındaki seçim tümüyle bağlama bağlıdır. Kötü niyet varsa söz sertleşir, yalnızca merak varsa yumuşar. Söz, başı çevirmeden göz ucuyla bakmayı anlatır. Deyimin bu iki yönlü yapısı, aynı bedensel hareketin çok farklı niyetler taşıyabilmesinden doğar.
Yan Gözle Bakmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Karşısındakini rahatsız etmemek için yalnızca yan gözle bakmakla yetinmeyi seçti.
- Sınav boyunca öğretmen bütün sınıfı yan gözle bakarak sessizce izliyordu.
- Otobüste yanına oturan yolcuya yan gözle bakıp hemen başını çevirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki anlamı vardır. Birincisi yan bakmakla aynıdır ve hoşnutsuzlukla, kötü niyetle bakmayı anlatır. İkincisi ise belli etmeden, göz ucuyla bakmaktır; burada gizlilik öne çıkar. Hangi anlamın geçerli olduğu bağlamdan çıkarılır.
İkinci anlamda bakışın fark edilmemesi isteğidir. Kişi merakını ya da ilgisini açığa vurmak istemez, bu yüzden başını çevirmeden bakar. Bu yönüyle söz, gizlenen bir ilgiyi anlatır.
Tümüyle bağlama bağlıdır. Kötü niyet varsa söz sertleşir ve düşmanca bakışı anlatır; yalnızca merak varsa yumuşar ve göz ucuyla bakmayı karşılar. Cümlenin gidişi bu ayrımı hemen belli eder.