Pekiştirmeli sözler, TDK Yazım Kılavuzu'na göre bir sıfat veya zarfın anlamını güçlendirmek için kelimenin ilk hecesine p, s, m veya r ünsüzü eklenerek oluşturulan ve bitişik yazılan sözcüklerdir. Masmavi, kapkara, yemyeşil gibi günlük dilde sık kullanılan bu sözler, ikilemeler ile karıştırılmamalıdır. Pekiştirme hecesi büyük ünlü uyumuna uyar. Pekiştirmeli sözlerin yazılışı, bitişik yazılan birleşik kelimeler kurallarına benzer şekilde bitişiktir.
Temel Kural
Sıfat veya zarf görevindeki pekiştirmeli sözler bitişik yazılır:
Pekiştirme Nasıl Yapılır?
Kelimenin ilk hecesindeki ünlüye p, s, m veya r ünsüzlerinden biri eklenerek pekiştirme hecesi oluşturulur. Bu süreçte bir tür ünsüz türemesi gerçekleşir:
- kara → ka + p + kara = kapkara
- mavi → ma + s + mavi = masmavi
- yeşil → ye + m + yeşil = yemyeşil
- sıklam → sı + r + sıklam = sırılsıklam
Örnekler
- apaçık (ap + açık)
- apak (ap + ak)
- büsbütün (büs + bütün)
- çepeçevre (çep + çevre)
- çırılçıplak (çırıl + çıplak)
Örnekler
- dümdüz (düm + düz)
- düpedüz (düpe + düz)
- gömgök (göm + gök)
- güpegündüz (güpe + gündüz)
- kapkara (kap + kara)
Örnekler
- kupkuru (kup + kuru)
- masmavi (mas + mavi)
- mosmor (mos + mor)
- paramparça (param + parça)
- sapasağlam (sapa + sağlam)
Örnekler
- sapsarı (sap + sarı)
- sırılsıklam (sırıl + sıklam)
- sırsıklam (sır + sıklam)
- sipsivri (sip + sivri)
- yemyeşil (yem + yeşil)
Pekiştirme Harflerine Göre Örnekler
| Pekiştirme Harfi | Oluşturma | Örnekler |
|---|---|---|
| p | İlk hece + p + kelime | kapkara, kupkuru, apaçık, sapsarı, sapasağlam |
| s | İlk hece + s + kelime | masmavi, büsbütün, sipsivri, dosdoğru, mosmor |
| m | İlk hece + m + kelime | yemyeşil, gömgök, dümdüz, bembeyaz |
| r | İlk hece + r + kelime | tertemiz, sırılsıklam, çırılçıplak |
Mini Alıştırma
Aşağıdaki kelimelerin pekiştirmeli hallerini yazınız:
- beyaz → ?
- temiz → ?
- sarı → ?
- doğru → ?
- sağlam → ?
Sıkça Sorulan Sorular
TDK'ye göre pekiştirme, bir sıfat veya zarfın anlamını güçlendirmek için kelimenin ilk hecesine p, s, m veya r ünsüzlerinden biri eklenerek yapılan sözcük türetme yöntemidir. Örneğin "kara" kelimesinden "kapkara", "mavi"den "masmavi" elde edilir.
TDK'ye göre pekiştirmeli sözler daima bitişik yazılır. "Masmavi" doğru, "mas mavi" yanlıştır. Kapkara, yemyeşil, sapsarı, dümdüz gibi tüm pekiştirmeli sözler tek kelime olarak yazılır.
TDK'ye göre kelimenin ilk hecesindeki ünlüye bu dört ünsüzden biri eklenir: kapkara, masmavi, yemyeşil, tertemiz. Hangi harfin geleceği kalıplaşmıştır, kurala bağlı değildir.
TDK'ye göre pekiştirmeli sözler bitişik yazılır (kapkara, masmavi), ikilemeler ise ayrı yazılan birleşik kelimeler gibi ayrı yazılır (adım adım, baş başa). Pekiştirmede kelimenin başına hece eklenir; ikilemede iki ayrı sözcük yan yana gelir.
TDK'ye göre "masmavi" bitişik yazılır. Pekiştirmeli bir söz olduğu için tek kelime olarak yazılması gerekir. Aynı şekilde: kapkara, yemyeşil, sapsarı, mosmor, bembeyaz. Deyimler ise ayrı yazılır.
Özet
Pekiştirmeli sözler, TDK Yazım Kılavuzu'na göre bir sıfat veya zarfın anlamını güçlendirmek amacıyla kelimenin ilk hecesine p, s, m veya r ünsüzlerinden biri eklenerek oluşturulan ve daima bitişik yazılan sözcüklerdir. Kapkara, masmavi, yemyeşil, sapsarı, bembeyaz, dümdüz, tertemiz bu sözlerin en yaygın örnekleridir.
- Pekiştirmeli sözler bitişik yazılır.
- Bu sözler sıfat veya zarf görevindedir.
- Pekiştirme p, s, m, r ünsüzleriyle yapılır.
- Pekiştirme, kelimenin anlamını güçlendirir.