Yabancı özel adların Türkçede yazılışı, TDK Yazım Kılavuzu'na göre kullanılan alfabeye göre farklılık gösterir. Latin alfabesi kullanan dillerdeki adlar olduğu gibi yazılırken, diğer alfabelerdeki adlar belirli kurallara göre aktarılır. Büyük harf kuralları yabancı özel adlar için de geçerlidir ve ek getirirken kesme işareti kullanılır.
Latin Harflerini Kullanan Dillerdeki Özel Adlar
Latin harflerini kullanan dillerdeki özel adlar özgün biçimleriyle yazılır:
Beethoven, Byron, Cervantes, Chopin, Eminescu, Grimm, Horatius, Molière, Puccini, Rousseau, Shakespeare; Bologna, Buenos Aires, Iorga, Ile-de-France, Karlovy Vary, Latium, Loire, Mann, New York, Nice, Rio de Janeiro, Vaasa, Wuppertal vb.
Eskiden dilimize yerleşmiş bazı Batı kökenli kişi ve yer adları Türkçe söylenişlerine göre yazılır:
Napolyon, Şarlken, Şarl (Demirbaş Şarl); Atina, Brüksel, Cenevre, Londra, Marsilya, Münih, Paris, Roma, Selânik, Venedik, Viyana, Zürih; Hollanda, Letonya, Lüksemburg vb.
Yabancı özel adlardan türetilmiş akım adları Türkçe söylenişlerine göre yazılır:
Dekartçılık; Epikürcülük; Kalvenci; Kalvencilik; Kalvenizm; Kartezyenizm; Lüterci; Lütercilik; Marksçılık; Marksist; Marksizm vb.
Ait olduğu dilde ayrı yazılan yer adları Türkçede de ayrı yazılır:
Buenos Aires, Frankfurt am Main, Freiburg im Breisgau, Hyde Park, Mont Blanc, New Orleans, New York, Rio de Janeiro, San Marino, Wiener Neustadt, Titov Veles vb.
Arapça ve Farsça Özel Adlar
Kökeni Arapça ve Farsça olan kişi ve yer adları Türkçenin ses ve yapı özelliklerine göre yazılır. Bu adlar aynı zamanda alıntı kelimeler kapsamında da değerlendirilir:
Ahmet, Bedrettin, Fuat, Mehmet, Necmettin, Nizamettin, Ömer, Rıza, Saadettin; Cezayir, Fas, Filistin, Mısır, Suudi Arabistan; Bağdat, Cidde, Erdebil, Halep, İsfahan, İskenderiye, Medine, Mekke, Şam, Şiraz, Tahran, Tebriz, Trablusgarp vb.
Yunanca Özel Adlar
Yunanca adlar yazılırken Yunan harflerinin ses değerlerini karşılayan Türk harfleri kullanılır:
Homeros, Herodotos, Euripides, Pindaros, Solon, Sokrates, Aristoteles, Platon, Venizelos, Karamanlis, Papandreu, Onasis vb.
Rusça Özel Adlar
Rusça özel adlar yazılırken Rus harflerinin ses değerlerini karşılayan Türk harfleri kullanılır:
Bolşevik, Brejnev, Çaykovski, Çehov, Dostoyevski, Gogol, Gorbaçov, İlminskiy, İlyiç, Katayev, Klyaştornıy, Malov, Mendeleyev, Prokofyev, Puşkin, Şolohov, Tolstoy, Yeltsin, Moskova, Omsk, Orenburg, Petersburg, Volga, Yenisey vb.
Uzak Doğu Dillerindeki Özel Adlar
Çince adlar, Türkçede yerleşmiş biçimlerine göre yazılır:
Huangho, Kanton, Nankin, Pekin, Şanghay.
Çincede soyadları küçük adlardan önce gelir. Soyadları çoklukla tek hecelidir, küçük adlar ise bir veya iki heceden oluşur. Bu adlar büyük harfle başlar; heceler arasına çizgi konur:
Sun Yat-sen, Lin Yu-tang vb.
Japonca adlar da Türkçede yerleşmiş biçimlerine göre yazılır:
Tokyo, Hiroşima, Nagazaki, Osaka, Kyoto; Hirohito, Kayako Hayashi, Sbuishi Kato, Masao Mori.
Türk Devletleri ve Topluluklarındaki Özel Adlar
Türk devletleri ve topluluklarındaki kişi ve yer adları Türkçede yerleşmiş biçimlerine göre yazılır:
Azerbaycan, Özbekistan; Taşkent, Semerkant, Bakü, Bişkek; Abdullah Tukay, Abdürrauf Fıtrat, Bahtiyar Vahapzade, Baykonur, Cafer Cebbarlı, Cemal Kemal, Cengiz Aytmatov, İslam Kerimov, Muhtar Avazov, Osman Nasır vb.
Alfabe Gruplarına Göre Yazım Kuralları
| Alfabe Grubu | Yazım Kuralı | Örnek |
|---|---|---|
| Latin | Olduğu gibi yazılır | Shakespeare, Goethe, Victor Hugo |
| Arap / Fars | Türkçede yerleşmiş biçimiyle yazılır | Ömer Hayyam, İbn-i Sina |
| Yunan | Latin harflerine aktarılarak yazılır | Aristoteles, Sokrates |
| Rus (Kiril) | Latin harflerine aktarılarak yazılır | Tolstoy, Dostoyevski, Çehov |
| Uzak Doğu | Kaynak dildeki okunuşa göre yazılır | Mao Zedong, Tokyo, Osaka |
Mini Alıştırma
Aşağıdaki yabancı özel adların doğru yazımını belirleyin:
- İngiltere'nin başkenti nasıl yazılır?
- Ünlü Rus yazar Dostoyevski'nin adı nasıl yazılır?
- Japonya'nın başkenti nasıl yazılır?
- Ünlü Yunan filozofu Aristoteles Türkçede nasıl yazılabilir?
- Amerika'daki New York şehri nasıl yazılır?
Sıkça Sorulan Sorular
TDK Yazım Kılavuzu'na göre Latin harflerini kullanan dillerdeki özel adlar özgün biçimleriyle yazılır (Shakespeare, New York). Türkçeye yerleşmiş adlar ise Türkçe söylenişle yazılır (Londra, Paris, Viyana).
TDK'ye göre kökeni Arapça ve Farsça olan kişi ve yer adları Türkçenin ses ve yapı özelliklerine göre yazılır: Ahmet, Mehmet, Bağdat, Mekke, Tahran vb.
TDK Yazım Kılavuzu'na göre Yunanca adlar yazılırken Yunan harflerinin ses değerlerini karşılayan Türk harfleri kullanılır: Homeros, Sokrates, Aristoteles. Bazı adlar Türkçeye yerleşmiş biçimleriyle de yazılabilir: Aristo, Eflatun, Pisagor, Öklid.
TDK'ye göre Rusça özel adlar yazılırken Rus harflerinin ses değerlerini karşılayan Türk harfleri kullanılır: Dostoyevski, Tolstoy, Çehov, Moskova, Petersburg vb.
TDK Yazım Kılavuzu'na göre Çince ve Japonca adlar Türkçede yerleşmiş biçimlerine göre yazılır: Pekin, Şanghay, Tokyo, Hiroşima. Çincede iki heceli küçük adlarda heceler arasına çizgi konur: Sun Yat-sen.
TDK'ye göre yabancı özel adlara Türkçe ekler kesme işareti ile eklenir: Shakespeare'in, Goethe'den, Dostoyevski'ye. Bazı durumlarda düzeltme işareti de kullanılabilir.
TDK'ye göre Latin alfabesi kullanan dillerdeki özel adlar orijinal yazılışıyla yazılır. "Shakespeare" doğru, "Şekspir" yanlıştır. Ancak okunuş ayraç içinde gösterilebilir: Shakespeare (Şekspir).
Özet
Yabancı özel adların Türkçede yazılışı, TDK Yazım Kılavuzu'na göre kullanılan alfabeye göre belirlenir. Latin alfabesi kullanan dillerdeki adlar olduğu gibi, diğer alfabelerdeki adlar ise Türkçeye aktarılarak yazılır.
- Latin harfli dillerdeki özel adlar özgün biçimleriyle yazılır.
- Türkçeye yerleşmiş Batı kökenli adlar Türkçe söylenişle yazılır.
- Arapça ve Farsça adlar Türkçenin ses özelliklerine göre yazılır.
- Yunanca ve Rusça adlar ses değerlerine göre yazılır.
- Uzak Doğu adları Türkçede yerleşmiş biçimleriyle yazılır.
- Türk devletlerindeki adlar Türkçede yerleşmiş biçimleriyle yazılır.