Anlamı
nankörlük eden birine 'Allah nankörlüğünün cezasını seni kör ve kötürüm ederek versin' anlamında söylenen bir ilenme sözü:
'Yaptığım iyilik gözünüze dizinize dursun.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Gözüne dizine dursun sözü, yapılan iyiliğe nankörlükle karşılık veren kimseye söylenen ağır bir ilenme ifadesidir. Bu sözde beddua açıktır; karşı tarafın yaptığı vefasızlığın cezasını ağır biçimde çekmesi istenir. Halk dilinde öfke, kırgınlık ve incinmişlik birlikte yükseldiğinde ortaya çıkar. Özellikle emek verilmiş, sahip çıkılmış ya da destek olunmuş birinin sonra nankör davranması bu sözü çağırır. İfade bu yüzden sıradan kızgınlıktan daha serttir; içinde hem hak edilmiş ceza duygusu hem de derin gönül kırıklığı bulunur. Günlük ve samimi ortamlarda duyulsa da ton olarak kaba ve ağırdır. Her ağızda kolayca kullanılmaz. Kısacası gözüne dizine dursun, nankörlüğe karşı söylenen, beddua niteliği açık ve sertliği yüksek bir halk söyleyişidir.
Örnek Cümleler
- Bunca iyilikten sonra arkasından konuştuysa gözüne dizine dursun artık bu.
- Yaşlı kadın, nankör akrabalarına öfkeyle gözüne dizine dursun diye çıkıştı.
- Yaptığım emeği hiçe saydıysa gözüne dizine dursun dedim içimden yine.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü çoğu zaman doğrudan düşmana değil, iyilik görmüşken nankör davranan kişiye yönelir. Bu da öfkenin içine derin bir incinmişlik ve karşılıksız bırakılmış emek duygusu katar.
Basit bir tartışma, küçük bir saygısızlık ya da yanlış anlaşılmada bu söz ağır kaçar. Daha çok ciddi vefasızlık, emek inkârı veya bile bile yapılan nankörlük hâllerinde doğal durur.
Beddua yönü açıktır; ancak çoğu kullanımda sitem de güçlü biçimde hissedilir. Sözü sert yapan yalnız ceza dileği değil, iyiliğin boşa gitmiş olmasına duyulan derin acıdır.